«H ελευθερία είναι θεραπευτική» : Και τότε και τώρα

To συγκεκριμένο περιοδικό (μπορείτε να το κατεβάσετε κι εσείς από εδώ), όπως και τον ομότιτλο ιστότοπο, τα συμβουλεύομαι συχνά. Κι έτσι όταν διάβασα τον πρόλογο αυτού του τεύχους, που μόλις κυκλοφόρησε (Ιούλιος 2019), και συμπεριλαμβάνει όσα ειπώθηκαν στη γειτονική χώρα κατά την εθνική διάσκεψη για την Ψυχική Υγεία, σκέφτηκα ότι άξιζε τον κόπο να τον μεταφράσω (αλλού κατά γράμμα κι αλλού πιο ελεύθερα) και να τον μοιραστώ μαζί σας. Ο Edgardo Reali, μας θυμίζει τι είναι βασικό στην επαφή μας με τους χρήστες των υπηρεσιών ψυχικής υγείας κι άλλα που θα καταλάβετε και μόν@ σας:

Αποφασίσαμε να ονομάσουμε αυτό το τεύχος «η ελευθερία είναι θεραπευτική», ανακτώντας το σύνθημα που ίσως αντιπροσωπεύει καλύτερα τις προσπάθειες εκείνων που έδωσαν και συνεχίζουν να δίνουν λόγο, αξιοπρέπεια, δικαιώματα, σε ανθρώπους που υποφέρουν από κάποια ψυχική δυσφορία.

Αυτοί οι άνθρωποι, πριν από την τεράστια δουλειά που έκανε ο Franco Basaglia, δεν θεωρούνταν άνθρωποι με τις επιθυμίες τους, τα πάθη τους και τα συναισθήματά τους, αλλά θεωρήθηκαν, λόγω της ψυχικής δυσφορίας, ως «εγκέφαλοι που έπρεπε να διορθωθούν» ή / και ως ένα κοινωνικό πρόβλημα που πρέπει να περιοριστεί για να αποφευχθούν προβλήματα.

Για αιώνες, ο φόβος των διαφορετικών, των περίεργων, των ασυνήθιστων, έχει οδηγήσει στο να θεωρηθεί ως θεραπεία απ’ τους θεσμούς ο αναγκαστικός περιορισμός των λεγόμενων «τρελών», πράγμα που τους αρνείται, στην πραγματικότητα, τη δυνατότητα να είναι άτομα, να έχουν μια βούληση, να είναι ο εαυτός τους.

Δυστυχώς, παρόλο που στην Ιταλία έχουν ξεπεραστεί τα άσυλα, το «κλείσιμο» απέναντι στην ψυχική δυσφορία εξακολουθεί να υπάρχει και μάλιστα τείνει να διαιωνίζεται μέσω νέων μορφών και τρόπων, μερικές φορές ακόμα πιο ύπουλων (δυσδιάκριτων) διότι είναι λιγότερο προφανείς, αλλά επηρεάζουν εξίσου τη ζωή των ανθρώπων.

Και συχνά, οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται χωρίς μια πραγματική ακρόαση (χωρίς να υπάρχει κάποιος που να τους ακούσει πραγματικά): ως επί το πλείστον οι ειδικοί παρεμβαίνουν στο βιολογικό υπόστρωμα, κατευθείαν στον εγκέφαλο, ενώ οι «ζωντανές, βιωμένες» ιστορίες (εκείνων που έχουν μπροστά τους) περνούν σε δεύτερη μοίρα. Αν προηγουμένως, ο αποκλεισμός λάμβανε χώρα μέσω του ασύλου, τώρα περνά, γίνεται, μέσω της εγκατάλειψης, της μοναξιάς, της αδιαφορίας.

Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το άνοιγμα του ψυχιατρικού ιδρύματος, όπως έλεγε ο Franco Basaglia, «δεν είναι το ν’ ανοίγουμε μια πόρτα, αλλά το κεφάλι μας (το μυαλό μας) μπροστά σ’ “αυτόν” τον άρρωστο» που έχουμε ν’ αντιμετωπίσουμε. Και «αυτός» ο άρρωστος, είναι πάντα διαφορετικός: ο Luigi, ο Franco, ο Mario, και θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε ονοματίζοντας όλους τους 851.189 ανθρώπους που επί του παρόντος χρησιμοποιούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας στην Ιταλία. Καθένας με τη δική του μοναδικότητα, που δεν μπορεί να περιοριστεί, να μειωθεί, σε μια διάγνωση.

Το να ανοίγουμε το μυαλό μας μπροστά στους «άρρωστους», σημαίνει να ξεχνάμε τις θεωρίες που έχουμε στο κεφάλι μας και ν’ ανακαλύπτουμε την ιστορία, τη βιογραφία του προσώπου που αντιμετωπίζουμε: το προνομιούχο μέρος, στο οποίο μπορούμε να εντοπίσουμε την προέλευση και την αίσθηση της ψυχικής αγωνίας .

Χωρίς αυτό το «άνοιγμα» προς τον άλλο, κάθε «εξειδικευμένη» θεραπεία γίνεται πολύ περιορισμένη, διότι δεν βοηθά το άτομο που φροντίζεται (που βρίσκεται σε θεραπεία, σε δομή ψυχικής υγείας) να βρει μια θετική αίσθηση και ορίζοντα ανοιχτό, ώστε να (μπορεί να) μοιραστεί την ύπαρξή του. Και δεν βοηθάει στην εξεύρεση συγκεκριμένων δυνατοτήτων ζωής, για (αυτό) το άτομο, στην κοινωνία.

Η φροντίδα για την ανασυγκρότηση αυτού του ορίζοντα (του ανοιχτού, που προαναφέρθηκε) γίνεται μέσω της Ψυχικής Υγείας, γιατί δίνει τη δυνατότητα επιστροφής σε μια κοινή, ομαλότητα / κανονικότητα.

Η ελευθερία είναι θεραπευτική, όταν συνδέεται με τη δυνατότητα να είσαστε πολίτες, δηλαδή να συμμετέχετε σε μια μεγαλύτερη ομάδα ανθρώπων με την οποία να μοιραζόσαστε δικαιώματα και υποχρεώσεις, μέσω των οποίων θα βρείτε μια συναισθηματικά ικανοποιητική συμφωνία, για μια πιθανή συνύπαρξη.

Και σε ένα πλαίσιο, τέτοιου τύπου, (θα μπορέσετε) να είστε σε θέση να κάνετε ξανά, επιλογές για τον εαυτό σας.

Αυτό το όραμα δεν αντιτίθεται στην επιστημονική άποψη της ψυχικής δυσφορίας, αλλά την κατανοεί και την ξεπερνά, εισάγοντας την σε ένα πλαίσιο νοήματος κατά μία έννοια, ευρύτερο (και συγκεκριμένο) : τη ζωή των ανθρώπων στο δικό τους κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο.
Και σε αυτό το πλαίσιο, οι δυνατότητες περίθαλψης και αποκατάστασης είναι ολοκληρωμένες και αποτελεσματικές.

Από την άλλη πλευρά, είμαστε κοινωνικά όντα και η ελευθερία μας είναι αλληλοεξαρτώμενη, αλληλένδετη, δηλαδή η δημιουργία και η οικοδόμηση της στηρίζεται στη σχέση μας με τους άλλους.

Όταν είμαστε άρρωστοι και είμαστε πολύ εύθραυστοι ή δεν έχουμε τη διαύγεια για να κατανοήσουμε και ν’ αντιμετωπίσουμε ένα πρόβλημα, η ελευθερία μας εξαρτάται από την ικανότητα και την προθυμία των άλλων να μας βοηθήσουν να δώσουμε νόημα σε αυτό που συμβαίνει.

Είναι ένα κουραστικό πράγμα (μια κουραστική κατάσταση) και διαρκεί πολύ χρονικά, αλλά είναι η βάση, η πολύ συχνά ξεχασμένη, για οποιαδήποτε θεραπευτική πράξη”.

.

.

Advertisements

Εκδήλωση-συζήτηση: 40 χρόνια από το Νόμο Μπαζάλια και το Κίνημα της Εναλλακτικής Ψυχιατρικής – 5 Οκτωβρίου 2018, στις 19.00 μ.μ., στο χώρο του Σ.Ε.Α.

.

OCT 5th poster

.

Φέτος συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από την ψήφιση του νόμου 180/78 στην Ιταλία, του ‘νόμου Μπαζάλια’ όπως έμεινε στην ιστορία, κομβικής σημασίας για την δημιουργία των προϋποθέσεων για το ξεπέρασμα του ψυχιατρείου, προς ένα ριζικά εναλλακτικό σύστημα ψυχικής υγείας, πέρα από τα στερεότυπα της επικινδυνότητας και με ταυτόχρονη την αναγνώριση των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας ως υποκειμένων με πλήρη δικαιώματα.

Ενός νόμου που έγινε δυνατό να περάσει στη βάση ενός κινήματος (της Δημοκρατικής Ψυχιατρικής) για μια χειραφετητική ψυχιατρική, το οποίο μπόρεσε να ριζώσει πάνω στο έδαφος των κινημάτων κοινωνικής και πολιτικής αμφισβήτησης της περιόδου εκείνης και το οποίο άσκησε, εν συνεχεία, μια ποικιλότροπη διεθνή επιρροή σε κινήματα και εγχειρήματα, μεταξύ άλλων και στην Ελλάδα.

Δεν είναι για επετειακούς λόγους, αλλά λόγω της κρισιμότητας της κατάστασης που αντιμετωπίζουμε σήμερα, που είναι, όσο ποτέ πριν, αναγκαίο αυτό που αποκαλούμε «επιστροφή στις ρίζες». Στο πώς έγινε δυνατή η θεσμοθέτηση του νόμου 180/78. Ποιο σύστημα υπηρεσιών, σε συνάρτηση με ποια «κουλτούρα και πρακτική» αμφισβήτησης, τόσο του κυρίαρχου ψυχιατρικού κυκλώματος, όσο και της κυρίαρχης κοινωνικής νόρμας, έκανε δυνατή την ουσιαστική του εφαρμογή μετά την ψήφισή του, τουλάχιστον σε κείνες τις περιπτώσεις όπου το σύνθημα «η ελευθερία είναι θεραπευτική» δεν έμεινε απλή διακήρυξη, αλλά έτυχε έμπρακτης υλοποίησης.

.

.

Μια τέτοια αναδρομή είναι σήμερα όσο ποτέ αναγκαία, όσο περισσότερο οι επικρατούσες πολιτικές σε όλες τις χώρες οδηγούν στην προϊούσα αποσάθρωση (υποχρηματοδότηση, υποστελέχωση) των συστημάτων Ψυχικής Υγείας. Και η κυρίαρχη Ψυχιατρική, με πιο αποφασιστική, πλέον, την πρόσδεσή της στην διαχρονική κοινωνική της ανάθεση για κοινωνικό έλεγχο και υπό την δομική χειραγώγησή της από το βιο-φαρμακο-βιομηχανικό σύμπλεγμα, απαντά σ΄ αυτές τις συνθήκες μέσα από την περαιτέρω κατασταλτική μετάλλαξη της κουλτούρας και των πρακτικών της σε όλη την Ευρώπη. Στη μια χώρα μετά την άλλη, οι κατασταλτικές πρακτικές, καθηλώσεις, απομονώσεις, η «περιστρεφόμενη πόρτα», η θεραπευτική εγκατάλειψη κλπ, παίρνουν πρωτοφανείς διαστάσεις.

Και στην Ελλάδα, με την κυριαρχία του βιο-ιατρικού μοντέλου και την ανέκαθεν ανυπαρξία κοινοτικών υπηρεσιών, όπου το 65% των εισαγωγών για νοσηλεία είναι ακούσιες, η μόνη «θεραπεία» στην «αρρώστια του συστήματος» που ετοιμάζουν οι κυβερνώντες, είναι η περαιτέρω διάχυση της καταστολής μέσα στην κοινωνία με την θεσμοθέτηση της «υποχρεωτικής θεραπείας στην κοινότητα».

Για όλα αυτά θα συζητήσουμε στην εκδήλωση της «Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία», την Παρασκευή, 5 Οκτωβρίου 2018, ώρα 19.00, στο χώρο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, στο Θησείο (Ερμού 134).

.

.

Εισηγητικές παρεμβάσεις θα κάνουν οι:

.

Γιώργος Αστρινάκης, ψυχίατρος

Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου, ψυχίατρος

Κατερίνα Νομίδου, πρόεδρος ΠΟΣΟΨΥ

Κατερίνα Χατζή, σωματείο Δ.Α.Λ.Υ.Ψ.Υ.

Μέλη του Δικτύου Hearing Voices Αθήνας

.

.

Θα προβληθεί η ταινία:

.

«I giardini di Abele» («Οι κήποι του Αβελ»).

(πρώτη φορά υποτιτλισμένη στα ελληνικά, με αναφορά στο κίνημα της Αποϊδρυματοποίησης στην Ιταλία της δεκαετίας του 60 και 70, στον Μπαζάλια κλπ).

.

.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

 

.

.

.

.

Επόμενη συνάντηση της Πρωτοβουλίας ‘Ψ’ στις 8/6/2018: αποτίμηση της κινητοποίησης για την «υποχρεωτική θεραπεία στην κοινότητα» κι εκπαιδευτική συνάντηση για τα 40 χρόνια του «νόμου Μπαζάλια»

.

Καλούμε όλες και όλους στην επόμενη συνάντηση της Πρωτοβουλίας για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία, την Παρασκευή, 8 Ιουνίου 2018, η οποία θα έχει δυο σκέλη:

 

– Το πρώτο, στις 6 μμ, θα είναι αφιερωμένο σε μια πρώτη αποτίμηση της κινητοποίησης της 18/5 έξω από το Υπουργείο Υγείας, ενάντια στην προετοιμαζόμενη εφαρμογή της «υποχρεωτικής θεραπείας στην κοινότητα» και στον σχεδιασμό των περαιτέρω δράσεων της Πρωτοβουλίας. Η συζήτηση αυτή θα έχει συνέχεια και σε επόμενη συνάντηση.

 

 

– Το δεύτερο, στις 7μμ, θα είναι αφιερωμένο σε μια κατά το δυνατόν πιο εκτενή συζήτηση για τα «40 χρόνια του νόμου 180/78» στην Ιταλία (ή «νόμου Μπαζάλια», όπως έμεινε στην ιστορία), για το κλείσιμο των ψυχιατρείων και την αντικατάστασή τους από ένα ολοκληρωμένο σύστημα κοινοτικών υπηρεσιών. Για τη σημασία της Ιταλικής εμπειρίας για την Αποϊδρυματοποίηση, τις ριζικά εναλλακτικές ψυχιατρικές προσεγγίσεις και πρακτικές που, σε συνάρτηση με τις κοινωνικές, πολιτικές, κινηματικές συνθήκες της δεκαετίας του 70, έκαναν δυνατή την έμπρακτη υλοποίηση του προτάγματος «η ελευθερία είνα θεραπευτική». Βάζοντας την «αρρώστια σε παρένθεση» και επικεντρώνοντας στην πρωταρχικότητα του προσώπου, στο υποκείμενο και στις ανάγκες του, σε μια ισότιμη σχέση μαζί του. Σε μια πρακτική όπου το κοινωνικό και το πολιτικό δεν ήταν μια αφηρημένη επίκληση, αλλά αναπόσπαστο στοιχείο της θεραπευτικής πρακτικής -για την διαρκή αποκάλυψη και αμφισβήτηση των κυρίαρχων κοινωνικών όρων και διαδικασιών που οδηγούν στην απόρριψη και στον αποκλεισμό της όποιας διαφορετικότητας. Τα αποτελέσματα του ν. 180/78 ήταν και παραμένουν εμφανή σε όποιες (πολύ λίγες) περιοχές στην Ιταλία πραγματικά εφαρμόστηκε και δεν έμεινε, όπως στην πλειονότητα των περιπτώσεων, απλώς ένα νομικό πλαίσιο. Η συζήτηση για την ιταλική εμπειρία και την εναλλακτική ψυχιατρική που ενέπνευσε ο Φράνκο Μπαζάλια γίνεται εξαιρετικά επίκαιρη σήμερα, εν μέσω της πρωτοφανούς κρίσης και κατασταλτικής παλινδρόμησης που γνωρίζει η Ψυχική Υγεία στην Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη – στην αναζήτηση για ουσιαστικές διεξόδους και διαδρομές έξω από αυτήν.

 

 

Η συνάντηση θα γίνει στο χώρο του Δικτύου Hearing Voices Αθήνας, Τροίας 44 (κοντά στην πλ. Βικτωρίας)

 

 

 

 ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

 

 

 

.

.

.

.

.

Παρουσίαση βιβλίου: «Le nuvole di Picasso.Una bambina nella storia del manicomio liberato» – Ο Franco Basaglia και η ψυχιατρική του μεταρρύθμιση μέσα απ’ τα μάτια της κόρης του

.

alberta-basaglia

.

Το μόνο που ήξερα μέχρι πρόσφατα για τα παιδιά του Franco Basaglia ήταν τα ονόματά τους: Alberta και Enrico. Κι είναι λογικό μιας και στη χώρα μας το ενδιαφέρον μόνιμα είναι στραμμένο σε κείνον και λίγοι ακόμη κι απ’ τον ψ χώρο, γνωρίζουν ακριβώς τον ισότιμο και μεγάλο ρόλο που έπαιξε η σύζυγός του Franca Oncaro στο έργο του. Ίσως κάποια στιγμή αναφερθούμε περισσότερο σε κείνη. Εντωμεταξύ όμως θα μας απασχολήσει η κόρη τους που έγραψε αυτό το βιβλίο με τη βοήθεια της Gulietta Raccanelli.

Η Alberta Basaglia είναι ψυχολόγος σε υπηρεσία του Δήμου της Βενετίας κι ασχολείται απ’ το 1980 με θέματα που αφορούν την καταπολέμηση της βίας με βάση το φύλο και όλες τις μορφές διακρίσεων. Αναμενόμενο αν σκεφτεί κανείς πως μεγάλωσε σ’ ένα σπίτι όπου οι διακρίσεις δεν είχαν καμία θέση. Και φροντίζει να το τονίσει αυτό: η επανάσταση του Basaglia ξεκίνησε απ’ το σπίτι του. Ένα σπίτι στο οποίο δεν υπήρχε τηλεόραση,  αλλά άκουγαν πολλή μουσική. Κλασσική, όπως και τραγούδια διαμαρτυρίας.

Τα παιδικά της χρόνια περιγράφει λοιπόν μέσα απ’ αυτό το βιβλίο, τη σχέση με τον πατέρα της και φυσικά το πως βίωσε ως μικρό κοριτσάκι την ψυχιατρική μεταρρύθμιση που εκείνος επιχειρούσε τη δεκαετία του ’60 στην Ιταλία. Κι υπήρξε ένα κορίτσι που αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες καθημερινά καθώς γεννήθηκε με μια σπάνια ασθένεια που έπληξε την όρασή της. Για να βλέπει καλύτερα συχνά έγερνε το κεφάλι και χρησιμοποιούσε μεγενθυτικό φακό για να διαβάζει. Ο πατέρας της της δίδαξε πως μπορεί να ζήσει κάποιος με πολλούς τρόπους κι εκείνη κατάφερε να το εφαρμόσει στην πράξη και να υπερκεράσει τα πολλαπλά εμπόδια.

Σίγουρα δεν ήταν εύκολο. Γιατί εκτός απ’ ό,τι βίωνε, ζούσε κι όλο τον αναβρασμό που έφερναν οι ιδέες του Basaglia. Ανεπιθύμητος απ’ τον πανεπιστημιακό κόσμο μιας κι ενδιαφερόταν περισσότερο για τους Γερμανούς φιλοσόφους παρά για τους πρωτεργάτες της Ψυχιατρικής και περισσότερο για τον άρρωστο παρά για την ασθένεια, την τρέλα, στέλνεται στην Gorizia, “στην εξορία” κατά την κόρη του. Κι αναστατώνεται μ’ ότι βρίσκει εκεί: αλυσίδες, κλουβιά, ζουρλομανδύες κτλ.

Δεν δέχεται επομένως να μείνει με την οικογένειά του στο διαμέρισμα που δικαιούνταν ως διευθυντής εντός των τειχών του ψυχιατρείου και διαλέγει τον τελευταίο όροφο ενός ευρύχωρου palazzo για να στεγαστούν. Αυτό το σπίτι με τα μεγάλα φωτεινά παράθυρα, το περιγράφει εκτενώς η Alberta στο έβδομο κεφάλαιο του βιβλίου της. Από ‘κει περνούσαν καθημερινά πάρα πολλοί άνθρωποι. Άσημοι και διάσημοι, “τρελοί” και “κανονικοί”. “Δεν φοβάσαι τους τρελούς;” την ρωτούσαν συχνά ως παιδί ή άλλοτε τους ενδιέφερε να μάθουν “τι είπε ο πατέρας σου γι’ αυτό το θέμα;”

.

.

Τα Σαββατοκύριακα πήγαιναν οικογενειακώς στη Βενετία. Ως παιδί εκείνη κάτι χάνει μ’ αυτές τις μετακινήσεις απ’ τη ζωή των συμμαθητριών και συμμαθητών της, απ’ τα παιχνίδια τους, αλλά κερδίζει άλλα απ’ την επαφή για παράδειγμα με τον ξάδερφο Vittorio και τη γιαγιά της Cecilia. Aπο κείνη έμαθε κυρίως πως ο πατέρας της βρέθηκε στη φυλακή για ένα μήνα, όταν ήταν νεαρός. Ανέβηκε στη στέγη για να διαφύγει απ’ τους φασίστες που τον κυνηγούσαν το ’44 κι η γιαγιά της που φοβήθηκε μην πέσει, φώναξε αυθόρμητα με αποτέλεσμα να προδώσει τη θέση του και να τον συλλάβουν. Εκείνος δεν μιλούσε γι’ αυτά. Δεν ήθελε να φανεί η ζωή του σαν αγιογραφία.

Ούτε η Alberta έγραψε αγιογραφία όμως. Αναφέρει τις δυσκολίες που είχε το να μεγαλώνουν δύο παιδιά μες σ’ αυτή την οικογένεια η οποία είχε στρατευτεί σ’ έναν τόσο υψηλό στόχο: της αποασυλοποίησης και της κοινωνικής επανένταξης των ψυχικά πασχόντων. Νομίζω όλοι μας καταλαβαίνουμε πως όταν κάποιος ρίχνει σε  έναν συγκεκριμένο τομέα το βάρος του φυσικά διαφοροποιούνται και ιεραρχούνται διαφορετικά οι προτεραιότητές του. Γι’ αυτό δεν κρίνω σκόπιμο ν’ αναφερθώ εκτενέστερα σ’ αυτές τις λεπτομέρειες. Άλλωστε όλα θα τα μάθετε μόνο αν διαβάσετε το βιβλίο και θέλω να πιστεύω πως το τελευταίο που σας ενδιαφέρει είναι να κοιτάξετε τη ζωή του Basaglia απ’ την κλειδαρότρυπα. Η κόρη του εξάλλου έγραψε την αλήθεια μεν αλλά κι ένα πολύ τρυφερό βιβλίο δε.

Θα περίμενε κανείς πως με μια τέτοια βαριά σκιά, όπως τη δική του εκείνη θ’ ακολουθούσε διαφορετική πορεία. Όταν την ρώτησαν όμως, απάντησε πως δεν ένιωσε την ανάγκη να “σκοτώσει” τον πατέρα της (οι ψυχαναλυτικής κατεύθυνσης συνάδελφοι θα καταλάβουν καλύτερα τι εννοώ εδώ). Δεν πρόλαβε άλλωστε να τον ζήσει πολύ. Εκείνος πέθανε πριν καν η Αlberta συμπληρώσει τα εικοσιτέσσερά της χρόνια. Θυμάται βέβαια πως ήταν αρκούντως γοητευτικός, μονίμως αεικίνητος, ένα είδος Βασιλιά Αρθρούρου με μεγάλη αυλή (κάποτε όπως διηγήθηκε έφερε σπίτι τους για δείπνο σαράντα άτομα ), ένα είδος ροκ σταρ.

Περισσότερο απ’ όλα αυτά όμως ήταν ο άνθρωπος, ο επιστήμονας που έδειξε με την ψυχιατρική του μεταρρύθμιση πως το αδύνατο μπορεί να γίνει δυνατό. Και βοήθησε και την κόρη του να το καταλάβει. Σύμφωνα με την ιατρική θα έπρεπε να είναι τυφλή. Κι όμως βλέπει. Ίσως όχι σαν τους περισσότερους από εμάς, αλλά βλέπει. Τι περισσότερο θα μπορούσε να της δωρίσει;

Για να γράψω αυτή την ανάρτηση συμβουλεύτηκα τις πηγές που θα δέιτε παρακάτω κι όσες/οι θέλετε και γνωρίζετε ιταλικά μπορείτε να διαβάσετε κάποια αποσπάσματα του μόλις 91 σελίδων βιβλίου που κυκλοφορεί απ’ τον εκδοτικό οίκο Feltrinelli (2014) εδώ. Πήρε τον τίτλο του απ’ τον τρόπο με τον οποίο σχολίασε κάποτε ο Basaglia μια παιδική ζωγραφιά της κόρης του και όσα της είπε. Πόσο όμορφο…

Καλή σας ανάγνωση.

.

.

.

Πηγές:

.

.

.

Τα Μουσεία της Τρέλας – Museu de Imagens do Inconsciente

.

.

Το Museu de Imagens do Inconsciente (Μουσείο Εικόνων του Ασυνείδητου) για το οποίο θα γίνει λόγος εδώ σήμερα βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του Rio de Janeiro της Βραζιλίας και ξεκίνησε να λειτουργεί το 1952 (είναι απ’ τα πιο παλιά δηλαδή του είδους) υπό την εποπτεία τότε της Dr Nise da Silveira.

.

Κι αξίζει να γράψω μερικά πράγματα για ‘κείνη όχι μόνο για να καταλάβετε καλύτερα γιατί ίδρυσε αυτό το χώρο, αλλά κι επειδή δεν είναι ιδιαιτέρως γνωστή στη χώρα μας. Η Dr Nise da Silveira λοιπόν, ήταν πρωτοπόρος στην εποχή της, καθώς υπήρξε η μόνη γυναίκα που αποφοίτησε το 1926 απ’ την Ιατρική Σχολή.

.

Αργότερα, το 1935 δηλαδή, μετά από καταγγελία μιας νοσοκόμας συνελήφθη ενώ εργαζόταν ήδη στον τομέα της ψυχικής υγείας και φυλακίστηκε λόγω των αριστερών της φρονημάτων (βρέθηκαν στην κατοχή της μαρξιστικά βιβλία) για 18 μήνες. Σε κείνην μάλιστα βασίστηκε ένας απ’ τους χαρακτήρες του βιβλίου του Graciliano Ramos, “Memórias do Cárcere” (“Αναμνήσεις απ’ τη φυλακή”).

.

Όταν αφέθηκε ελεύθερη, για πολιτικούς λόγους εξακολούθησε να ζει με τον συζυγό της σε καθεστώς ημι-παρανομίας για κάποια χρόνια και τελικά κατάφερε να επιστρέψει οριστικά στην εργασία της, το 1944. Έκτοτε αφιέρωσε όλη της τη ζωή στην θεραπεία των ψυχικά πασχόντων.

.

Τα προβλήματά της όμως δεν τελείωσαν γιατί καθώς ενστερνίστηκε τις απόψεις του Carl Jung, διαχωρίζοντας έτσι σαφώς τις θέσεις της από «θεραπείες» όπως το ηλεκτροσόκ, το ινσουλινικό κώμα και η λοβοτομή (που της θύμιζαν ανάλογα βασανιστήρια πολιτικών κρατουμένων),  ήρθε σε σύγκρουση με τους εκπροσώπους του ψυχιατρικού κατεστημένου.

.

Αρνιόταν παράλληλα να συναινέσει σε καθηλώσεις, ν’ απομονώσει πάσχοντες κ.α. κι έτσι  “τιμωρήθηκε” με την μεταφορά της στο τμήμα Εργοθεραπείας του Centro Psiquiátrico Nacional Pedro II. Θέση που θεωρούνταν σαφώς υποβαθμισμένη. Εκείνη όμως εκεί κατάφερε να κάνει θαύματα.

.

Άλλαξε πολλά πράγματα σ’ αυτό τον τομέα, καθώς δεν έβλεπε θετικά την ενασχόληση των ψυχικά πασχόντων με την καθαριότητα των χώρων του ψυχιατρείου, στην οποία απαασχολούνταν υποχρεωτικά και θεωρούνταν μέρος της Εργοθεραπείας τους.

.

Υποστήριξε με σθένος πως όλοι αυτοί οι άνθρωποι έπρεπε να μπορούν να δημιουργούν αντί να σκουπίζουν και να ξεσκονίζουν, γι’ αυτό φρόντισε να δημιουργηθούν διάφορα εργαστήρια.

.

.

Ενθάρρυνε την αυθόρμητη δημιουργία αντί της μίμησης, δήλωνε πως η αγάπη είναι η κινητήρια δύναμη όλων και πίστευε με πάθος στην θεραπευτική λειτουργία της τέχνης. Έδινε έμφαση στο γεγονός πως η επικοινωνία με άτομα που έχουν διαγνωστεί ως σχιζοφρενικoί μπορεί να γίνει αρχικά σε μη-λεκτικό επίπεδο κι αντίθετα με ότι πρέσβευε τότε η επιστημονική κοινότητα έλεγε πως τα έργα τους είναι η καλύτερη απόδειξη πως δεν έχει αμβλυνθεί το συναίσθημά τους.

.

Η ψύχωση δεν πρέπει να είναι, είχε πει, μια στείρα απαρίθμηση συμπτωμάτων κι ανάλογης αντιμετώπισης εκ μέρους των ειδικών, αλλά ο λόγος για τον οποίο εκείνοι θα πρέπει να δημιουργήσουν ένα υποστηρικτικό περιβάλλον ώστε να δοθεί η ευκαιρία μέσα απ’ αυτό στους πάσχοντες να επιστρέψουν στον κόσμο.

.

Επαινούσε τις προσπάθειες του Franco Basaglia λοιπόν, συμφωνούσε πως πρέπει να καταργηθούν τα ψυχιατρεία που θύμιζαν φυλακές, αλλά διαφοροποιούνταν στο ότι όλη αυτή η προσπάθεια δεν άγγιζε τον εσωτερικό κόσμο των ασθενών κατά τη γνώμη της, με τον τρόπο που το έκανε τουλάχιστον η προσέγγιση του Jung. Είχε ξεκινήσει μάλιστα στο Rio μια ομάδα μελέτης του έργου του.

.

Γνώριζε καλά τους ελληνικούς μύθους και συχνά χρησιμοποιούσε παραδείγματα από κείνον του Διόνυσου (αλλά και της Δάφνης) , στα επιστημονικά της κείμενα και τις ομιλίες της.

.

Όταν αποφάσισε να δημιουργήσει αυτό το Μουσείο, φυσικά αντιμετώπισε και τον σκεπτικισμό των κατοίκων της περιοχής, αλλά μπόρεσε τελικά όχι μόνο να κάμψει κάθε δισταγμό αλλά να δημιουργήσει επιπλέον και τα περίφημα «Casa das Palmeiras«, πρωτοποριακές δηλαδή δομές για την εποχή, που επισκέπτονταν καθημερινά ψυχικά πάσχοντες ως εξωτερικοί ασθενείς.

.

Η έρευνά της σχετικά με την κατανόηση των ψυχωσικών διαδικασιών μέσω των εικόνων του ασυνειδήτου, ήταν το έργο της ζωής της και καταγράφηκε σε άρθρα, ταινίες, ντοκιμαντέρ κτλ. Εξ’ ου και το Μουσείο έχει αυτή την ονομασία.

.

Ερευνούσε όμως παράλληλα ενδελεχώς και τις συναισθηματικές σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των ψυχικά πασχόντων και των πλασμάτων του ζωικού βασιλείου τα οποία συνήθιζε να ονομάζει συν-θεραπευτές κι έτσι οι επισκέπτες του Μουσείου πάντα έβλεπαν σ’ αυτό σκυλιά και γάτες να περιφέρονται πλήρως εγκλιματισμένα με το χώρο.

.

Της απονεμήθηκαν διάφορα βραβεία και το έργο της ενέπνευσε κι άλλους θεραπευτές. Πέθανε το 1999 πλήρης ημερών, στο Rio de Janeiro αλλά δεν ξεχάστηκε. Πέρυσι μάλιστα την Άνοιξη, παρουσιάστηκε μια ταινία που αφορά τη ζωή της και τιτλοφορείται «Nise: O coração da Loucura» (“Nise: Στην καρδιά της τρέλας”) και βέβαια πλήθος επιστημονικών κειμένων καθώς και βιβλία, γράφονται για κείνη.

.

.

Η έδρα του Μουσείου που δημιούργησε βρίσκεται στο ισόγειο του Ψυχιατρικού Κέντρου Pedro II και σ’ αυτό συμπεριλαμβάνονται περίπου 350.000 έργα ψυχικά πασχόντων από άσυλα και ψυχιατρεία της Βραζιλίας. Τα περισσότερα εξ’ αυτών είναι πίνακες ζωγραφικής (αλλά υπάρχουν και κεραμικά, γύψινα κ.α.).

.

Στον ίδιο χώρο βρίσκεται κι ένα καλά εξοπλισμένο κι όμορφο εργαστήριο στο οποίο οι χρήστες υπηρεσιών ψυχικής υγείας εξακολουθούν να δημιουργούν κι έτσι η μεγάλη αυτή συλλογή συνεχώς εμπλουτίζεται.

.

Σ’ αυτήν συμπεριλαμβάνονται έργα των: Adelina Gomes, Carlos Pertuis, Emygdio de Barros και Octávio Inácio.

.

.

Πηγές:

http://www.scielo.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1414-98931994000100005

http://www.polbr.med.br/ano02/wal0902.php

http://oglobo.globo.com/cultura/livros/fotobiografia-traz-sintese-do-arquivo-pessoal-de-nise-da-silveira-14820898

http://tj-al.jusbrasil.com.br/noticias/1528676/os-10-anos-da-morte-de-nise-da-silveira

http://g1.globo.com/pop-arte/cinema/noticia/2016/02/assista-uma-cena-de-nise-o-coracao-da-loucura-com-gloria-pires.html

https://www.questia.com/magazine/1G1-114368628/paintings-of-the-psyche-an-innovative-hospital-program

.

.

.

 

“Τα Τετράδια Ψυχιατρικής” : Aφιέρωμα στην Αναπηρία και το Αναπηρικό Κίνημα – Με το βλέμμα στα Λεχαινά

.

«Αν αξία είναι ο άνθρωπος, η υγεία και η κανονικότητα δεν μπορούν ν’ αντιπροσωπεύουν τη νόρμα, δεδομένου ότι η κατάσταση του ανθρώπου είναι να είναι υγιής και ταυτόχρονα άρρωστος, κανονικός και ταυτόχρονα μη κανονικός”.

Franco Basaglia* (μτφ: Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου)

.

Έλαβα αυτές τις μέρες, το νέο τεύχος του περιοδικού**, ενώ διάβαζα μια εργασία για την απανθρωποποίηση στα Ιδρύματα Κοινωνικής Πρόνοιας και Ψυχικής Υγείας (για την οποία θα σας γράψω λεπτομέρειες παρακάτω) και θεώρησα λοιπόν πως πρέπει να γράψω μερικά πράγματα κυρίως για όσες κι όσους διαβάζουν τις αναρτήσεις αυτού του blog, αλλά δεν έχουν πλήρη εικόνα για το τι συμβαίνει στα Λεχαινά.

Να ξεκινήσω επισημαίνοντας πως στο blog του psi-action θα βρείτε αρκετές σχετικές αναρτήσεις, που δείχνουν και την εξέλιξη της κατάστασης εκεί. Τι ακολούθησε; Μια σημαντικότατη παρέμβαση της Κίνησης Χειραφέτησης ΑμεΑ – «Μηδενική Ανοχή», αφού ήδη είχαμε ακούσει σε ημερίδα που έλαβε χώρα στο Αυτοδιαχειριζόμενο Θέατρο “Εμπρός” για τους “προστατευτικούς κλινοστατισμούς” που λαμβάνουν χώρα στο ΘΧΠ, είχαμε δει φωτογραφίες δεμένων παιδιών και καθηλωμένων ανθρώπων, κλουβιά και άλλες παρόμοιες απεχθείς εικόνες σε σχετικά ρεπορτάζ.

.

.

Το Δελτίο Τύπου της Κίνησης Χειραφέτησης ΑμεΑ – «Μηδενική Ανοχή» με ημερομηνία 29/2/2016, που μπορείτε εδώ να διαβάσετε ολόκληρο, αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής:

Από το Νοέμβριο μέχρι και σήμερα η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης σε πολύ μικρό βαθμό έχει ανταποκριθεί σε σχέση με τη σοβαρότητα και κρισιμότητα της ιδρυματοποιημένης πραγματικότητας των Λεχαινών.

.
1. Δεν έχουν ξεκινήσει ακόμα οι εργασίες επι μέρους ομάδων προκειμένου να υπάρχει, στο πλαίσιο ενός αυστηρά καθορισμένου χρονοδιαγράμματος, ένα ολοκληρωμένο σχέδιο καταγραφής και μετάβασης όλων των ιδρυμάτων στην Ελλάδα σε πιο μικρές, ευέλικτες και αποασυλοποιημένες δομές.

.
2. Γνωρίζουμε ότι σήμερα (29/2/2016) μια διεπιστημονική ομάδα θα επισκεφθεί το παράρτημα ΑμεΑ Λεχαινών, προκειμένου να ξεκινήσει η διαδικασία της καταγραφής ατομικών αναγκών, χωρίς κανείς/καμία να γνωρίζει πότε θα γίνει το επόμενο βήμα της μεταφοράς των αναπήρων σε άλλες κοινοτικές δομές ανάλογα με τις ανάγκες τους και πότε θα σφραγιστεί το απαράδεκτο ίδρυμα/κολαστήριο.

.
3. Από αρχές Νοεμβρίου που καταλάβαμε το χώρο ήρθαμε αντιμέτωποι/ες με την περίπτωση δυο ανηλίκων, οι οποίες ήταν κλειδωμένες η μία σε «soft room» και η άλλη σε «κλουβί». Απαιτήσαμε την άμεση επαναξιολόγηση του φακέλου τους, προκειμένου να μεταφερθούν σε μια πιο ευέλικτη και κοινοτική δομή αντίστοιχη των αναγκών τους, πριν η ιδρυματική συνθήκη διαβρώσει σε βάθος την κατάστασή τους. Από τότε μέχρι και σήμερα οι συνεργάτες/τιδες της Αν.Υπ. Κοινωνικής Αλληλεγγύης μας διαβεβαιώνουν σε εβδομαδιαία βάση ότι ολοκληρώνεται η μεταφορά, ενώ αυτή ακόμα δεν έχει ξεκινήσει.

.
Δεσμευόμαστε ότι θα υπάρξει συνέχεια του ανένδοτου αγώνα μας μέχρι και ο τελευταίος/α ανάπηρος/η που ζει στο κολαστήριο να μεταφερθεί.

.
Οι αγώνες για το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, το δικαίωμα στην ίδια την ζωή, δεν τελειώνουν ποτέ«.

.

lexaina2-720x380.jpg

.

Κι εδώ αξίζει να σας μεταφέρω κάτι που γράφει η κυρία Κατερίνα Μάτσα στα “Τετράδια Ψυχιατρικής» (Σεπτέμβριος-Νοέμβριος 2015, Νο2):

”Η περίπτωση του ΘΧΠ Λεχαινών, όπου άτομα με σοβαρές αναπηρίες κρατούνται σε απάνθρωπες και βάρβαρες συνθήκες, ακόμα και μέσα σε κλουβιά, αποκαλύπτει τον πραγματικό χαρακτήρα της εφαρμοζόμενης πολιτικής, μιας πολιτικής εξόντωσης του διαφορετικού όπου η θεραπευτική φροντίδα ανάγεται σε καθημερινή και διαρκή άσκηση βίας, με τον ‘εγκλειστο ν’ αντιμετωπίζεται ως “πράγμα” και όχι ως ανθρώπινη ύπαρξη με ανάγκες, επιθυμίες και δικαιώματα”.

Είναι μια διάσταση αυτή, η πολιτική εννοώ, που δεν πρέπει να μας διαφεύγει. Και το αναφέρω σε σχέση με την πολύ αξιόλογη εργασία, για την οποία σας έκανα λόγο στην αρχή, αυτήν δηλαδή της κυρίας Χρυσούλας Κουτρουμάνου με τίτλο “Η απανθρωποποίηση στα ιδρύματα κοινωνικής πρόνοιας και την ψυχική υγεία: Η περίπτωση του Θεραπευτηρίου Χρόνιων Παθήσεων – Παράρτημα ΑμεΑ Λεχαινών Ηλείας«.

Αναφέρεται η κυρία Κουτρουμάνου, στο μηχανισμό των αμφίσημων στερεοτύπων θερμότητας/ικανότητας και φυσικά την υπανθρωποποίηση (infrahumanization) και την απανθρωποποίηση (dehumanization), τόσο την ζωώδη (animalistic), όσο και τη μηχανιστική (mechanistic). Σας προτείνω να την διαβάσετε κι εσείς μιας και οι καλές προθέσεις είναι φανερές, σε πάρα πολλά σημεία συμφωνώ και το τονίζω, με όσα παραθέτει, απλώς δεν μπορώ να μην υπογραμμίσω όπως ήδη προανέφερα, την πολιτική διάσταση όλων αυτών των θεμάτων που σαφέστατα επηρεάζει κάθε επιλογή της κεντρικής εξουσίας στους τομείς της υγείας και της πρόνοιας.

Επίσης παρατήρησα, ότι δεν υπάρχει πρόταση για την κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας, η οποία δεν γίνεται και δεν πρέπει ν’ αρκεστεί στο “φιλανθρωπικό” της ρόλο. Κι αυτό ισχύει για κάθε τόπο, ο οποίος γειτονεύει μ’ ένα κλειστό ίδρυμα.

.

12191489_992316574162019_7701884022421022201_n.jpg

.

Οι κοινοτικές υπηρεσίες γενικότερα θα πρέπει να είναι το ζητούμενο κι η υποστήριξη των ατόμων στη διαδικασία επανένταξής τους, αντί της όποιας βελτίωσης της υλικοτεχνικής υποδομής ή της περαιτέρω επιστημονικής κατάρτισης/αύξησης του προσωπικού ή της εύρεσης νέων πόρων, μιας και όλα αυτά συντηρούν και δεν καταργούν τα λογής-λογής άσυλα. Και είναι θετικότατο πως ο απώτερος στόχος της εργασίας της, όπως γράφει η κυρία Κουτρουμάνου, στο τέλος, είναι η συμβολή στην ουσιαστική έναρξη της αποϊδρυματοποίησης στην Ελλάδα.

Συνολικά η κοινωνία επομένως, πρέπει να εκπαιδευτεί, ώστε οι στάσεις όλων ν’ αλλάξουν και να μειωθεί ο στιγματισμός των πολιτών με αναπηρία, των ψυχικά πασχόντων και των λογής μη κανονικών για να θυμηθούμε και τον Michel Foucault, όπως κάνει άλλωστε και η κυρία Μάτσα. Η εποπτεία των επαγγελματιών βεβαίως βοηθάει στην ανάκτηση της υποκειμενικότητας τους, ωστόσο δεν αλλάζει ριζικά με κανένα τρόπο την ίδια τη βάρβαρη “φύση” των ασύλων, ως παραδοσιακών χώρων άσκησης βίας, όπου πάμπολλα άνθη του κακού βρίσκουν πρόσφορο τόπο άνθησης κι όπου οι έγκλειστοι τους δεν αναγνωρίζονται ως άτομα με αυτονόητα δικαιώματα.

Αν βεβαίως οι ειδικοί αρέσκονται σ’ έναν διαχειριστικό ρόλο, ως φορείς άσκησης της κυρίαρχης ψυχιατρικής είναι εύλογο πως δεν θα προβούν σε ενέργειες που θέτουν υπό αμφισβήτηση όλο αυτό το τύποις «θεραπευτικό πλαίσιο». Απ’ την άλλη υπάρχουμε κι οι άλλοι που πιστεύουμε σε διαφορετικές αξίες και φυσικά διαφορετικά πράγματα οραματιζόμαστε: το να γίνουν οι αλλαγές υπόθεση του καθενός μας, γιατί όλους μας αφορούν τέτοια ζητήματα. Είναι κάτι που φρόντιζε να τονίσει στις ομιλίες του κι ο αξέχαστος Γιώργος Γιαννουλόπουλος και δεν πρέπει να το ξεχνάμε.

Το έχει διατυπώσει άλλωστε με τον καλύτερο τρόπο ο κύριος Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου στο σχετικό άρθρο του στα “Τετράδια Ψυχιατρικής” και μ’ αυτό σκοπεύω να κλείσουμε, αναλογιζόμενοι όλοι τις ευθύνες μας:

Η πάλη για τον εξανθρωπισμό και την αποϊδρυματοποίηση όλων των ιδρυμάτων για τις όποιες ομάδες ατόμων με πολύπλοκα προβλήματα, πρέπει ν’ ανοίξει σε όλη την κοινωνία. Κοινωνικά κινήματα, άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, άτομα και οργανώσεις από το αναπηρικό κίνημα, οικογένειες, λειτουργοί της ψυχικής υγείας, και άλλοι, πρέπει να ορθώσουν αντιστάσεις απέναντι σ’ αυτή την απανθρωποποιητική διαχείριση ανθρώπων (που τα ίδια αυτά ιδρύματα μετέτρεψαν σε νεκρές ψυχές και αντικείμενα), προϊόν της λειτουργίας και των πρακτικών αυτών των ιδρυμάτων και υπηρεσιών, της εγγενούς τους βίας και βαρβαρότητας -που όσο περνάει ο καιρός εν μέσω της οικονομικής κρίσης και των διαδοχικών μνημονίων, γίνεται όλο και χειρότερη”.-
.
.
.
.
.

*Απόσπασμα απ’ το άρθρο: «Η έννοια της υγείας και της αρρώστιας», Περιοδικό «Κοινωνία και Ψυχική Υγεία», τεύχος 7.

**Όσες κι όσο ενδιαφέρεστε να γίνετε συνδρομητές του σπουδαίου αυτού περιοδικού απευθυνθείτε στο email: tetradiapsy@gmail.com

*** Οι φωτογραφίες της ανάρτησης προέρχονται αντίστοιχα από εδώ κι εδώ.

.
.
.
.