James Joyce: «A Shout in the Street», με την Anjelica Huston στο Arte

Φέτος, όπως έχω ξαναγράψει, συμπληρώνονται 100 χρόνια από την έκδοση του εμβληματικού βιβλίου «Οδυσσέας» του Τζέιμς Τζόις. Αυτός είναι ο λόγος που προτείνω και το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ που παρακολούθησα πρόσφατα στο Arte και θα είναι διαθέσιμο ως τις 27/10/2022.

Αν δε γνωρίζετε τίποτα ή πολύ λίγα στοιχεία για τη ζωή του συγγραφέα, παρακολουθώντας το θα μάθετε περισσότερα. Ο στόχος άλλωστε, του σκηνοθέτη Ντέιβιντ Μπλέικ Νοξ (David Blake Knox), όπως εξηγεί εδώ, ήταν να κάνει μια ταινία αξιόπιστη για όσους γνωρίζουν καλά το έργο του Τζόις, αλλά «ταυτόχρονα, δεν έκανα την ταινία για ανθρώπους που γνώριζαν ήδη πολλά. Την έκανα επίσης, για ανθρώπους που γνωρίζουν πολύ λίγα γι ‘αυτόν. Είναι πρόκληση να κάνεις μια ταινία που θα γίνει ταυτόχρονα σεβαστή από τους μελετητές του, αλλά και θα ενδιαφέρει, θα ψυχαγωγήσει και θα ιντριγκάρει ανθρώπους που δεν έχουν πάρει ποτέ ένα βιβλίο του και δεν γνωρίζουν τίποτα για αυτόν ή την εξαιρετική ζωή του. Ήθελα να έχει και τις δύο αυτές διαστάσεις: να είναι απολύτως αξιόπιστη αλλά και προσβάσιμη».

Και δεν είναι η πρώτη φορά που ο Νοξ, ασχολείται με τον Τζόις. Έχει σκηνοθετήσει και την ταινία «Imagining Ulysses» (σε 18 διαφορετικά «επεισόδια», το καθένα σχεδιασμένο με ξεχωριστό στυλ) το 2004, κι έχει ταξιδέψει ως την Κίνα για να συναντήσει τον εκεί μεταφραστή του «Οδυσσέα» (εμπειρία που αξιοποίησε κατόπιν στη συγκεκριμένη ταινία), κ.α.

Ας μην ξεμακρύνω όμως πολύ, απ’ το θέμα μας. Στο ντοκιμαντέρ λοιπόν, που σας προτείνω σήμερα, για να σας εξηγήσω και κάποια πράγματα γι’ αυτό, γίνεται ειδική αναφορά στο διήγημα του Τζόις, «The Dead» (που είναι το τελευταίο της συλλογής «Dubliners» του 1914), πράγμα καθόλου τυχαίο, αφού έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο απ’ τον πατέρα της Αντζέλικας Χιούστον, σκηνοθέτη Τζον Χιούστον, σε σενάριο του γιου του Τόνι Χιούστον και φυσικά πρωταγωνιστούσε η ίδια.

Να τι λέει ο Ντέιβιντ Μπλέικ Νοξ, σχετικά: «Πρώτα από όλα, ήξερα ότι ο πατέρας της είχε δια βίου ενδιαφέρον για τον Τζόις. Διάβασε τον Οδυσσέα όταν ήταν πολύ δύσκολο να αποκτήσει ένα αντίγραφο επειδή ήταν απαγορευμένο σε τόσες πολλές χώρες. Παρεμπιπτόντως, σε ορισμένες, εξακολουθεί να είναι σχεδόν αδύνατο να αποκτηθεί. Σε πολλές ισλαμικές χώρες, δεν είναι εφικτό, εν μέρει επειδή ο κεντρικός χαρακτήρας είναι Εβραίος και εν μέρει λόγω του σεξουαλικού περιεχομένου, ιδιαίτερα σε σχέση με γυναίκες και γυναίκες ειδικά που εκφράζουν σεξουαλική επιθυμία. Απαγορεύτηκε για πολλά χρόνια στη Σοβιετική Ένωση, στην Ανατολική Ευρώπη και στην Κίνα. Στην πραγματικότητα ο Οδυσσέας, ειδικότερα, είναι σχεδόν σαν ένα όργανο μέτρησης των δημοκρατικών διαπιστευτηρίων μιας χώρας, επειδή οι χώρες που στράφηκαν στο να το απαγορεύσουν ήταν συνήθως χώρες που είχαν αρκετά καταπιεστικά πολιτικά καθεστώτα. Η διαθεσιμότητα του βιβλίου συνήθως (σημ: αλλά όχι πάντα, όπως διευκρινίζει σε άλλη συνέντευξη), σηματοδοτεί ότι υπήρξε μια ελευθέρωση, ή τουλάχιστον μια χαλάρωση, της λογοκρισίας και των περιορισμών.

Αλλά έχω περιπλανηθεί! Μιλούσαμε για τον Τζον Χιούστον. Είχε ένα ισόβιο ενδιαφέρον για τον Τζόις. Μάλιστα, αγόρασε τον Πύργο του Μαρτέλο στον οποίο τοποθετήθηκε η αρχή του Οδυσσέα και τον δώρισε στους Ιρλανδούς. Τώρα είναι Μουσείο Τζέιμς Τζόις. Έζησε στην Ιρλανδία για πολλά χρόνια και η Αντζέλικα μεγάλωσε στα δυτικά της Ιρλανδίας, οπότε είχε μια προσωπική σχέση με τη χώρα. Όπως και ο πατέρας της, είχε ενδιαφερθεί για τον Τζόις, και είχε ερμηνεύσει στη σκηνή τον περίφημο μονόλογο της Μόλι Μπλουμ…»

Για όλους αυτούς τους λόγους λοιπόν, βλέπουμε την Αντζέλικα Χιούστον (Anjelica Houston) να μας διηγείται τη ζωή του σπουδαίου αυτού συγγραφέα. Εννοείται βέβαια ότι εκτενής αναφορά γίνεται και για το βιβλίο του «Οδυσσέας», προβάλλονται πάμπολλα ντοκουμέντα όπως το τι είχε πει για ‘κείνον η θρυλική εκδότρια του Sylvia Beach , μιλούν μελετητές του έργου του όπως η συγγραφέας Edna O’Brien, αλλά όχι ακαδημαϊκοί κι αυτό ήταν μια συγκεκριμένη επιλογή του σκηνοθέτη του ντοκιμαντέρ.

Το δελτίο τύπου του καναλιού, αναφέρει τα εξής: «Ο Τζέιμς Τζόις θεωρείται παγκοσμίως ως ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του περασμένου αιώνα. Το πιο διάσημο μυθιστόρημά του,  Οδυσσέας, μπορεί να είναι απαιτητικό, αλλά θεωρείται επίσης ως ένα από τα βιβλία με τη μεγαλύτερη επιρροή που γράφτηκαν ποτέ. Ο Τζόις έζησε μια πολυτάραχη και ταραχώδη ζωή. Την ιστορία του παρουσιάζει η βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιός, Anjelica Huston, η οποία έχει στενή συγγένεια με τα έργα του».

Το ντοκιμαντέρ δε διαθέτει υπότιτλους, αλλά μπορείτε να το παρακολουθήσετε στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, κ.α. Κι όσο για μένα, θα επανέλθω σύντομα σε ‘κείνον._

*Η φωτογραφία της ανάρτησης προέρχεται από εδώ.

Για τα 100 χρόνια απ’ την έκδοση του «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις

Όπως είχα γράψει κι εδώ, φέτος γιορτάζονται τα εκατό χρόνια από την έκδοση του εμβληματικού βιβλίου του Τζέιμς Τζόις, “Οδυσσέας”. Μ’ αυτήν την αφορμή προτείνω το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ του Ruán Magan , διάρκειας 51 λεπτών που παρακολούθησα πρόσφατα απ’ το κανάλι Arte, στ’ αγγλικά και θα είναι διαθέσιμο ως τις 28/9/2022.

Σ’ αυτό, μελετητές αναλύουν τις ιστορικές και πολιτικές συνθήκες της εποχής του συγγραφέα, με έμφαση στα γεγονότα που συνέβαιναν στην Ιρλανδία. Θα δείτε επίσης όλα τα μέρη που έζησε εκείνος, θ’ ακούσετε εκτός απ’ τη φωνή του και πολλά αποσπάσματα των βιβλίων του να διαβάζονται, θα μάθετε τις προθέσεις του ειδικά για τον “Οδυσσέα” και περισσότερες λεπτομέρειες για τα πρόσωπα που έπαιξαν ρόλο στη συγγραφική του πορεία αλλά και στην προσωπική του ζωή, πέρα από τη σύντροφό του, μούσα του και μητέρα των παιδιών του, Νόρα Μπάρνακλ.

Όπως ήταν αναμενόμενο, κάποια λεπτά αφιερώνονται και στα χρόνια που πέρασε στην Τεργέστη, για τα οποία αν ενδιαφέρεστε, μπορείτε να βρείτε επιπλέον πληροφορίες, σ’ αυτές τις τρεις σχετικές, δικές μου αναρτήσεις.

Τέλος, είναι ευχάριστο που υπάρχει εδώ και λίγους μήνες ανεβασμένη στο youtube κι η ταινία του 1967 που σκηνοθέτησε ο Joseph Strick και βασίζεται φυσικά στο βιβλίο. Αν δεν την έχετε δει ως τώρα, να η ευκαιρία σας να το κάνετε.

100 χρόνια απ’ την έκδοση του «Οδυσσέα» του Τζέιμς Τζόις

Copy No.1, Ulysses – James Joyce (courtesy National Library of Ireland)

Στις 13 Ιανουαρίου ήταν η επέτειος του θανάτου του Τζέιμς Τζόις, αλλά αντί να σας γράψω τότε κάτι προτίμησα να κάνω αυτή την ανάρτηση σήμερα, μιας και συμπληρώνονται φέτος εκατό χρόνια απ’ την έκδοση του εμβληματικού βιβλίου του: «Οδυσσέας». Για το σκοπό αυτό, έχει φτιαχτεί μια ειδική πλατφόρμα που συγκεντρώνει τις πληροφορίες για τις εκδηλώσεις που γίνονται παγκόσμια. Να οι λεπτομέρειες:

«Η ψηφιακή πλατφόρμα Ulysses100 αναπτύχθηκε από το Μουσείο Λογοτεχνίας της Ιρλανδίας (MoLI κι εδώ θα βρείτε μια σχετική ανάρτηση στα ελληνικά για το Μουσείο), σε συνεργασία με την κυβέρνηση της Ιρλανδίας, για την προώθηση και τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με εκδηλώσεις που σχετίζονται με την εκατονταετηρίδα από τη δημοσίευση του Οδυσσέα του Τζέιμς Τζόις. Πολλές εκδηλώσεις, εκθέσεις και καλλιτεχνικές επιτροπές έχουν προγραμματιστεί για φέτος σε όλο τον κόσμο, και ελπίζουμε ότι αυτός ο ιστότοπος θα επιτρέψει στους επισκέπτες να έχουν εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με – και να συμμετέχουν – σε αυτές τις εκδηλώσεις. Ο ιστότοπος ενημερώνεται εβδομαδιαία και θα προωθεί εκδηλώσεις μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιώντας το hashtag # Ulysses100 .

(…) Το Ulysses100 είναι επίσης ένας συλλεκτικός μηχανισμός για την καταγραφή των δραστηριοτήτων της εκατονταετηρίδας για μελλοντική μελέτη και έρευνα – ο ιστότοπος θα παραμείνει ενεργός στο διαδίκτυο το 2022 και το 2023, οπότε και το περιεχόμενό του θα είναι διαρκώς προσβάσιμο μέσω του ψηφιακού αρχείου του μουσείου στο moli.ie. Ελπίζουμε να συμπληρώσουμε περαιτέρω την τοποθεσία μετά την εκατονταετηρίδα με επιπρόσθετο υλικό που σχετίζεται με γεγονότα και γεγονότα της εκατονταετηρίδας, όπου είναι δυνατόν».

Αν διοργανωθεί επομένως και στη χώρα μας κάποια εκδήλωση, μπορείτε να τη δηλώσετε εκεί. Έχετέ το υπόψη κι ως τότε, να σας θυμίσω μερικά πράγματα γι’ αυτό το βιβλίο, που αναφέρω στη σειρά των αναρτήσεων για τη σχέση του Τζόις με τους Έλληνες της Τεργέστης.

Είχα υπογραμμίσει εδώ λοιπόν, το πόσο επέμενε σχετικά με το μπλε χρώμα του εξωφύλλου του “Οδυσσέα”, το οποίο έπρεπε ν’ αντιστοιχεί οπωσδήποτε μ’ αυτό της σημαίας μας. Ήξερε πολύ καλά τι ήθελε και χρειάστηκαν αρκετές προσπάθειες ώστε οι άνθρωποι που ασχολήθηκαν με το σχεδιασμό να φτάσουν στο επιθυμητό για ‘κείνον αποτέλεσμα.

Όταν τελικά ο στόχος επιτεύχθηκε, στις 2 Φεβρουαρίου του 1922, ανέμισε κι η ελληνική σημαία έξω απ’ το θρυλικό βιβλιοπωλείο Shakespeare & Company στο Παρίσι, για να σηματοδοτήσει το γεγονός της έκδοσης του βιβλίου. Κι αν σας ενδιαφέρουν όλες αυτές οι μικρές λεπτομέρειες, μέχρι να τα ξαναπούμε, μπορείτε να διαβάστε και την περιγραφή της Edna O’ Brien σχετικά με το πως έφτασε το βιβλίο ως το τυπογραφείο:

His demands concerning paper, binding, and typeface were inflexible. He wanted the cobalt blue of the Greek flag on his cover, but locating the correct dye to reproduce that exact blue meant that Darantière had first to journey to Germany, and then submit samples to Joyce, and Joyce didn’t feel that the white lettering on blue had the magic impact of white islands on a blue archipelago of water. Joyce insisted that Darantière send him five sets of page proofs. He constantly made changes on them, and the corrected pages were so scarred with stars and lineations that the beleaguered printer threatened to withdraw. Through it all, Sylvia Beach remained sanguine. The Greek flag fluttered outside her shop, alerting passersby to the great pending event”.

.

*Η φωτογραφία της ανάρτησης προέρχεται από εδώ.

Νέες κυκλοφορίες: «Nora» της Nuala O’ Connor – Η ερωτική σχέση του Τζόις και της Μπάρνακλ και πάλι στο προσκήνιο

Ένα ακόμη βιβλίο για τη σχέση του Τζέιμς Τζόις και της Νόρα Μπάρνακλ κυκλοφόρησε πρόσφατα. Διάβαζα λοιπόν, μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη της ιρλανδέζας συγγραφέως που φιλοξενείται στο the Paris Review πριν λίγες νύχτες και σκεφτόμουν ότι αν κι υπάρχουν άτομα που νιώθουν άβολα διαβάζοντας την προσωπική, ερωτική αλληλογραφία ξένων ανθρώπων εντούτοις η πλειοψηφία του κοινού δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον και συμβαίνει ιδιαίτερα συχνά, το να χρησιμοποιούνται και να δημοσιεύονται τέτοια γράμματα στη λογοτεχνία.

Κι ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί το συγκεκριμένο βιβλίο, αφού η Nuala O’ Connor συμπληρώνει με το δικό της τρόπο την «εικόνα» αυτής της σχέσης του σπουδαίου συγγραφέα και της συντρόφου και μούσας του με το να υποθέτει και να επινοεί περίπου τις απαντήσεις εκείνης στα δικά του γράμματα. Γι’ αυτό και το χαρακτηρίζει ως bio-fictional novel.

Ως γνωστόν τα γράμματα της Νόρας χάθηκαν ή καταστράφηκαν κι έτσι καταλαβαίνω πόσο ενδιαφέρουσα πρόκληση είναι για την συγγραφέα το να προσπαθήσει να τα αναπλάσει, να συμπληρώσει δηλαδή τα κενά. Τα γράμματα του Τζόις βέβαια είναι ακόμη δεσμευμένα λόγω του copyright, αλλά η O’ Connor βρήκε τρόπο να ξεπεράσει το σκόπελο.

Ας μη γράψω περισσότερα όμως. Όσ@ ενδιαφέρεστε άλλωστε θα συμβουλευτείτε τους σύνδεσμους μόν@ σας. Καλό θα ήταν βέβαια να διαβάζονται και τα βιβλία του Τζόις αντί των «γαργαλιστικων» λεπτομερειών για την ερωτική του ζωή. Καταθέτω εγώ τώρα, απλώς μια γνώμη…

Στα ίχνη του Joyce στην Τεργέστη: Η σχέση του με τους Έλληνες και την Ελλάδα – Μέρος ΙΙΙ

1. Tο άγαλμα του Joyce στην Τεργέστη, στην Ponte Rosso (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Έτυχε τις μέρες των γιορτών η ΜΕΤ, η Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης δηλαδή, να παρουσιάζει όπερες του Verdi. Κι ο συγκεκριμένος συνθέτης μοιραία μου φέρνει στο νου τον Joyce μιας κι ένα απ’ τα μέρη που σύχναζε στην Τεργέστη ήταν το Theatro Verdi, όπως σας εξηγούσα καιρό πριν εδώ. Έχοντας μάλιστα τόσο καθυστερήσει να ολοκληρώσω αυτή τη σειρά των αναρτήσεων, μ’ αφύπνισε μπορώ να πω αυτή η συγκυρία. Ας γυρίσουμε λοιπόν πίσω στο χρόνο και στους δρόμους της πόλης όπου εκείνος, αλλά κι ο Franz Kafka κι άλλοι σημαντικότατοι λογοτέχνες έζησαν για μικρό ή μεγάλο διάστημα της ζωής τους…

Ο Δήμος της Τεργέστης έχει φροντίσει να τοποθετήσει 45 αναμνηστικές πλάκες για να διευκολύνει όσ@ θέλουν να κάνουν τον σχετικό περίπατο (Passaggio Joyce) κι έτσι μπορείτε να βρείτε εύκολα τα 9 σπίτια στα οποία έμεινε και πολλά απ’ τα άλλα μέρη που σύχναζε κάνοντας παρέα μεταξύ άλλων με τον Νικόλαο Σάντο και τον Παύλο Φωκά. Σίγουρα οι φιλίες αυτές οδήγησαν στην πιο εντατική μάθηση της ελληνικής γλώσσας, όπως αναφέρει στη μελέτη του ο Fran O’ Rourke, καθηγητής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου του Δουβλίνου. Αλλά κι ο Ιταλός Paul Ruggierio, μουσικός και γνώστης των ελληνικών (μιας κι είχε ζήσει στη χώρα μας) τον βοήθησε αρκετά στο να εξοικειωθεί με τη γλώσσα. Έμαθε έτσι αρκετά ελληνικά τραγούδια κοντά του (γνώριζε εξίσου κι ιταλικά τραγούδια όπως αυτό που λέγεται ότι τραγουδούσε στο ιδίωμα της Τεργέστης).

2. Εξωτερική λεπτομέρεια απ’ το Palazzo Lloyd Triestino, ισχυρή ναυτιλιακή εταιρεία της οποίας ιδρυτές υπήρξαν πολλοί ισχυροί Έλληνες (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Ο Fran O’ Rourke λοιπόν εξηγεί ότι εκτός από τυπικές ασκήσεις γραμματικής, λεξιλογίου κτλ, στα σημειωματάριά του έχουν βρεθεί οι πρώτες στροφές του ελληνικού εθνικού ύμνου, δύο στροφές της «Οδύσσειας», ένα επαναστατικό τραγούδι, ένα νανούρισμα, το «Πάτερ Ημών», διάφορες χαριτωμένες βωμολοχίες, αλλά και υποδείγματα εμπορικής αλληλογραφίας. Σίγουρα αυτά τον βοήθησαν στο να συντάξει αιτήματα για τη χορήγηση δανείου κι όσ@ διαβάσατε το βιβλίο της Μαντώς Αραβαντινού θα καταλάβατε ήδη γιατί το γράφω αυτό.

Περιττό ν’ αναφέρω την τεράστια επίδραση του Ομήρου στο έργο του. Αρκεί να γράψω ότι απ’ την έκτη δημοτικού είχε αναφερθεί στον Οδυσσέα ως τον πιο αγαπημένο του ήρωα, σε σχολική έκθεση κι έκτοτε εξηγούσε σε φίλους όπως ο γλύπτης Frank Budgen πόσο ολοκληρωμένος ήταν από κάθε πλευρά αυτός ο χαρακτήρας. Περισσότερο μάλιστα κατά τη γνώμη του απ’ τον Άμλετ, τον Φάουστ κ.α. Αλλά εξίσου τεράστια επίδραση τού άσκησε και το έργο του Αριστοτέλη, τον οποίο ανακάλυψε στο γυμνάσιο κι έκτοτε μελέτησε σε βάθος. Ο Δαίδαλος του, -αυτοβιογραφικός κατά μεγάλο μέρος χαρακτήρας-, πηγάζει απ’ αυτή τη μελέτη, ειδικά σε ό,τι έχει να κάνει με τη συνδιαλλαγή του με τον κόσμο αλλά και τον εαυτό του.

Καλύτερα όμως να μην γράψω περισσότερα για να διαβάσετε και μόν@ σας το πολύ ενδιαφέρον αυτό κείμενο που θα βρείτε εδώ. Αν θελετε να εμβαθύνετε περισσότερο, υπάρχει κι αυτό το βιβλίο του R. J. Schork. Καλύτερα είναι λοιπόν, να προσθέσω απ’ την πλευρά μου μερικά ιστορικά στοιχεία και να εξηγήσω κάτι βασικό: ότι δηλαδή το 18ο αιώνα ο όρος Έλληνας υποδείκνυε την θρησκεία και όχι την εθνικότητα κι έτσι συμπεριλαμβάνονταν κι οι Ιλλυριοί στην ελληνική κοινότητα (ο εκκλησιασμός γινόταν στην ίδια εκκλησία, του Αγίου Σπυρίδωνα δηλαδή). Γι’ αυτό και δεν ήταν τυχαία η αναφορά μου στους Σέρβους στην πρώτη ανάρτηση και στο βιβλίο του Ράντοβαν Πέτκοβιτς που αναβιώνει εκείνη την περίοδο (περισσότερα μπορείτε να μάθετε εδώ). Το 19ο αιώνα οι Έλληνες στην Τεργέστη, διαχωρισμένοι πια απ’ την μειονότητα των Ιλλυριών, αποτελούσαν το 12% του πληθυσμού, ήταν περίπου 5000 στη μέγιστη ακμή τους και κατείχαν το 28% των μετοχών στο χρηματιστήριο. Διδάσκοντας τους αγγλικά ο Joyce όπως έγραφα εδώ, γνώρισε αρκετούς απ’ τους επιφανείς της ελληνικής κοινότητας και συχνάζοντας σε διάφορα στέκια πολλούς απλούς εργαζόμενους.

Ο βαρόνος Αμβόσιος Ράλλης (Ambrogio Ralli) μάλιστα, φαίνεται ότι ήταν ο μόνος που αγόρασε στην Τεργέστη αντίγραφο του «Οδυσσέα» όταν εκδόθηκε. Τον είχε βοηθήσει με τα γραφειοκρατικά του προβλήματα (όπως κι ο κόμης Φραγκίσκος Σορδίνας), ώστε να εκδοθεί η άδειά του και να φύγει απ’ την Τεργέστη και του είχε δανείσει επιπλέον χρήματα για την μετακόμιση στη Ζυρίχη. Γενικώς πάντως, όταν ο περισσότερος κόσμος δεν έβλεπε και με πολύ συμπάθεια το μεθυσμένο καθηγητή, οι ‘Ελληνες τον αγκάλιαζαν παντού. Πώς να μην τους έχει κι εκείνος αδυναμία;

4. Canale Grande, Trieste (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Στον τοίχο του παριζιάνικου διαμερίσματος του υπήρχε μια ελληνική σημαία που είχε αγοράσει απ’ την Τεργέστη, σ’ ένα βάζο πάνω στο πιάνο του μικρότερες ελληνικές σημαιούλες κι όταν πέθανε το ένα απ’ τα δύο βιβλία που βρέθηκαν πάνω στο γραφείο του ήταν ελληνικό λεξικό. Ως το τέλος «ταξίδευε» με τον τρόπο του στην Ελλάδα κι ελπίζω κι εγώ σήμερα να σας ταξίδεψα λίγο στην Τεργέστη που πότε έλεγε ότι του έτρωγε τα συκώτια και πότε τη λάτρευε.

Κι αφού φτάσαμε παρέα ως εδώ κι ολοκληρώνεται πια αυτή η σειρά των αναρτήσεων, ήρθε η ώρα ν’ απαντήσω και στο ερώτημα που σίγουρα αφορά τους πιο φανατικούς αναγνώστες του: έχει νόημα να δει κανείς όλα τα στέκια του στην Τεργέστη ή έστω αρκετά απ’ αυτά ή αντ’ αυτού καλύτερα να προτιμήσει μια επίσκεψη στο Μουσείο που υπάρχει εκεί κι είναι αφιερωμένο σε κείνον; Εξαρτάται απ’ το χρόνο σας, τις προσδοκίες σας και πώς τον αντιλαμβάνεστε το Joyce, θ’ απαντήσω. Αν έχετε λίγο χρόνο, ίσως είναι καλύτερα να πάτε στο Μουσείο και ν’ αρκεστείτε σ’ έναν καφέ σε κάποιο απ’ τα στέκια του (στο Caffè Tommaseo για παράδειγμα σύχναζε κι ο Ρήγας Φεραίος). Αν έχετε περισσότερο, περπατήστε την πόλη και νιώστε την όπως εκείνος, όσο θα βλέπετε τα μέρη που σύχναζε, τα σπίτια που έμενε, τη σχολή που δίδασκε κτλ.

5. Caffè Tommaseo, Trieste (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Εγώ αυτό τουλάχιστον έκανα όσες φορές βρέθηκα εκεί, ίσως γιατί κι ο ήλιος ξελόγιαζε και δεν ήθελα να κλειστώ πουθενά, αλλά την επόμενη λέω να πάω και στο Μουσείο. Σε κάποιους έχει φανεί «μικρό και φτωχό», όπως έμαθα (μα χωράει εύκολα ο μύθος του Ζόις όπως τον λένε οι Τριεστίνοι κάπου;), σ’ άλλους όχι. Μην σας επηρεάσει ούτε η γνώμη των μεν ούτε των δε. Κάντε αυτό που νιώθετε ό,τι θέλετε εσείς. Προσωπικά συμβουλεύτηκα τον ιστότοπό του όσο ήμουν εκεί αλλά και κατά τη διάρκεια των ημερών που έγραφα αυτή την ανάρτηση. Πολύ χρήσιμο κι ενδιαφέρον site είναι. Και πού ξέρετε; Την επόμενη φορά, ίσως σας γράψω και τις δικές μου εντυπώσεις απ’ αυτό. Ας μπορούμε με το καλό να ταξιδέψουμε κι όλο και κάτι θα γίνει…

*Οι φωτογραφίες 1, 2, 4 και 5 τραβήχτηκαν από μένα. Στην νούμερο 3 υπάρχει ο σύνδεσμος απ’ τον οποίο τη δανείστηκα. Κι άλλες, σύγχρονες φωτογραφίες της Τεργέστης, θα βρείτε στους λογαριασμούς που διατηρώ σε flickr και instagram αντίστοιχα. Για όλες οι πηγές που συμβουλεύτηκα υπάρχουν αντίστοιχα και οι σχετικοί σύνδεσμοι.

Στα ίχνη του Joyce στην Τεργέστη: Η σχέση του με τους Έλληνες και την Ελλάδα – Μέρος ΙΙ

1. Ο James Joyce με την εκδότριά του Sylvia Beach και την Adrienne Monnier στο θρυλικό βιβλιοπωλείο Shakespeare & Company στο Παρίσι, το 1920

.

Σας είχα αναφέρει την προηγούμενη φορά την επιμονή του James Joyce σχετικά με το μπλε χρώμα του εξωφύλλου του “Οδυσσέα”, που θα έπρεπε ν’ αντιστοιχεί μ’ αυτό της σημαίας μας. Ήξερε πολύ καλά τι ήθελε και χρειάστηκαν αρκετές προσπάθειες ώστε οι άνθρωποι που ασχολήθηκαν με το σχεδιασμό να φτάσουν στο επιθυμητό για κείνον αποτέλεσμα. Όταν τελικά ο στόχος επιτεύχθηκε, ανέμισε κι η ελληνική σημαία έξω απ’ το βιβλιοπωλείο στο Παρίσι, για να σηματοδοτήσει το γεγονός της έκδοσής του. Και δεν είναι τυχαίο που κι εγώ σήμερα δημοσιεύω αυτή την ανάρτηση μιας κι οι φανατικοί αναγνώστες του γιορτάζουν τη Bloomsday (δείτε εδώ στα ελληνικά κι εδώ στα αγγλικά, σχετικούς συνδέσμους). Να λοιπόν η περιγραφή της Edna O’ Brien σχετικά με το πως έφτασε το βιβλίο ως το τυπογραφείο.

“His demands concerning paper, binding, and typeface were inflexible. He wanted the cobalt blue of the Greek flag on his cover, but locating the correct dye to reproduce that exact blue meant that Darantière had first to journey to Germany, and then submit samples to Joyce, and Joyce didn’t feel that the white lettering on blue had the magic impact of white islands on a blue archipelago of water. Joyce insisted that Darantière send him five sets of page proofs. He constantly made changes on them, and the corrected pages were so scarred with stars and lineations that the beleaguered printer threatened to withdraw. Through it all, Sylvia Beach remained sanguine. The Greek flag fluttered outside her shop, alerting passersby to the great pending event”.

2. Αντίτυπο της πρώτης έκδοσης του «Οδυσσέα»

.

Έτσι κι αλλιώς και σ’ άλλα του βιβλία αναφέρεται η Ελλάδα. Στην Τεργέστη μάλιστα όπου δίδασκε αγγλικά, είχε και Έλληνες μαθητές (μεταξύ άλλων ο Βαρόνος Ambrogio Ralli, ο Κόμης Sordina, μέλη της οικογένειας Galati κ.α.) κι όπως εξήγησα ήδη εδώ είχε ασχοληθεί πολύ με την ελληνική γλώσσα. Ελπίζω να είδατε και την ταινία της Βουβούλα Σκούρα που σας πρότεινα, αλλά αν όχι μπορείτε πάντα ν’ αναζητήσετε το βιβλίο της Μαντώς Αραβαντινού και να μελετήσετε κι αυτό το άρθρο. Ο ίδιος έλεγε τα ακόλουθα:

“I speak or used to speak modern Greek not too badly … and have spent a great deal of time with Greeks of all kinds from noblemen down to onion-sellers, chiefly the latter. I am superstitious about them. They bring me luck”.

3. To Teatro Lirico Giuseppe Verdi στην Τεργέστη (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

.

Στην Τεργέστη λοιπόν περνούσε χρόνο σε διάφορα μέρη, όπως το Theatro Verdi (η προσωπική ιστορία και το έργο του σπουδαίου συνθέτη Giuseppe Verdi συνδέεται ομοίως με την πόλη) καθώς ήταν λάτρης της όπερας σε τέτοιο σημείο ώστε να προσπαθήσει να γίνει επαγγελματίας τραγουδιστής του είδους, αλλά ήταν παράλληλα και συχνός επισκέπτης της ορθόδοξης ελληνικής εκκλησίας του Αγίου Νικολάου (San Nicolo dei Greci). Μερικοί μελετητές υποστηρίζουν όπως μπορείτε να διαβάσετε εδώ, ότι θα πρέπει να δούμε το γεγονός αυτό (του ότι τον γοήτευε η Ορθοδοξία), σαν μέρος της προσπάθειας του να καταλάβει και να γνωρίσει, να εκτιμήσει εντέλει τον ελληνικό κόσμο, τον ελληνικό πολιτισμό. Κι αυτό επειδή είναι γνωστή η κριτική του στάση σε ζητήματα πίστης. Στα λόγια του πάλι μπορούμε ν’ ανατρέξουμε για να καταλάβουμε περισσότερα για τις προθέσεις του, σε όσα έγραψε δηλαδή σε μιαν επιστολή προς τον αδερφό του, επειδή οι συνάδελφοί του παρατηρούσαν μια ασυμφωνία ανάμεσα σε όσα έλεγε για τον Χριστιανισμό και στην παρουσία του απ’ την άλλη στην Εκκλησία :

«He says I will die a Catholic because I am always moping in and out of the Greek churches and am a believer at heart, whereas in my opinion, I am incapable of belief of any kind”.

4. Η εκκλησία San Nicolo dei Greci (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

.

Προσωπικά δεν με εκπλήσσει καθόλου αυτή του η συμπεριφορά, όντας πολύ εξοικειωμένη με τις αντιφάσεις των ανθρώπων. Αναφέρω όμως όλα τα στοιχεία και σας προτείνω να συμβουλευτείτε κι αυτό το άρθρο, για να έχετε πλήρη εικόνα, όσ@ τουλάχιστον μαθαίνετε για ‘κείνον για πρώτη φορά ή όσ@ τον έχετε μεν διαβάσει αλλά δεν είχατε ασχοληθεί τόσο μ’ αυτές τις πλευρές του χαρακτήρα του. Αυτές οι δύο αναρτήσεις άλλωστε, είναι γραμμένες όσο το δυνατόν πιο απλά ακριβώς γιατί για μένα έχει σημασία να καταλαβαίνει ο καθένας που με διαβάζει. Αν παρακινηθείτε κιόλας ν’ ασχοληθείτε με το έργο του ή να μάθετε περισσότερα για τον τόσο σπουδαίο συγγραφέα, ακόμη καλύτερα. Κι αν όχι, θα σας μείνουν έστω αυτές οι λίγες πληροφορίες στο μυαλό μιας και σαφώς το θέμα δεν το ανέλυσα διεξοδικά. Μια εισαγωγική κάνω εδώ και σας παίρνω νοερά μαζί μου σ’ ένα ταξίδι.

.

Στο βάθος η εκκλησία San Nicolo dei Greci όπως φαίνεται απ’ το λιμάνι της Τεργέστης (φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

.

Αυτός λοιπόν είναι ο Ναός που επισκεπτόταν ο Joyce και στις φωτογραφίες που τράβηξα τον βλέπετε από διαφορετικά σημεία, κοντά και μακριά, όπως τον είδα κι εγώ κι εδώ υπάρχουν περισσότερα να μάθετε, αν σας ενδιαφέρει. Τώρα όμως λέω, να επιστρέψω στο αρχικό μου ερώτημα και να ποιο ήταν: έχει νόημα να δει κανείς όλα τα στέκια του στην Τεργέστη ή έστω αρκετά απ’ αυτά ή αντ’ αυτού καλύτερα να προτιμήσει μια επίσκεψη στο Μουσείο που υπάρχει εκεί κι είναι αφιερωμένο σε κείνον; Σαφώς αφορά τους πιο φανατικούς θαυμαστές του και θα σας το απαντήσω την επόμενη φορά, γράφοντας μερικά ακόμη στοιχεία σχετικά με το θέμα μας που πιστεύω έχει νόημα να γνωρίζετε όλ@. Σήμερα πάντως, γίνεται κι αυτή η εκδήλωση στην Αθήνα, για να γιορταστεί κατάλληλα η Bloomsday. Σε περίπτωση που σας ενδιαφέρει να την παρακολουθήσετε μπορείτε να πληροφορηθείτε τις λεπτομέρειες από εδώ.

(συνεχίζεται εδώ)

.

* Η πρώτη φωτογραφία είναι από εδώ, η δεύτερη από εδώ (κι αξίζει να μάθετε πόσο πουλιέται στις μέρες μας ένα αντίτυπο της πρώτης έκδοσης του βιβλίου) και οι άλλες τραβήχτηκαν από μένα στην Τεργέστη. Μπορείτε να δείτε κι άλλες στους προσωπικούς λογαριασμούς που διατηρώ σε flickr και instagram.