Ovartaci – O Καλλιτέχνης και η Τρέλα

.

Ovartaci-with-smoking-phantom

 

 

.

Μετά τον Peder Severin Krøyer, ένας ακόμη Δανός, ο  Louis Marcussen, περισσότερο γνωστός με το όνομα Ovartaci, είναι ο καλλιτέχνης  ο οποίος θα μας απασχολήσει σήμερα εδώ. Διάβασα πρόσφατα την ιστορία του καθώς και του ειδικού που τον ανέλαβε και θεώρησα πως αξίζει να μοιραστώ μαζί σας κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία, μιας και δεν υπάρχει καμιά σπουδαία αναφορά για κείνον στα ελληνικά.

.

Ο Marcussen λοιπόν γεννήθηκε στη Δανία τo 1894 κι ως πνεύμα ανήσυχο, μετανάστευσε την Αργεντινή κι έμεινε εκεί απ’ το 1923 ως το 1929. Ζωγράφιζε συνεχώς, αλλά ήταν εξαιρετικά δύσκολο να βρει μια δουλειά η οποία θα τον βοηθούσε να τα βγάλει πέρα οικονομικά.

.

Προσέγγισε μια φυλή αυτόχθονων Ινδιάνων, απ’ τους οποίους φαίνεται να πήρε και το όνομα Ovartaci και δοκίμασε όσο διέμενε μαζί τους διάφορες ψυχοτροπες ουσίες. Τότε, είχε ένα όραμα, όπως εμπιστεύτηκε πολλά χρόνια μετά σε κάποιον φίλο του, πως κάποτε θα γίνει μεγάλος ζωγράφος.

.

Οι πηγές τις οποίες συμβουλεύτηκα για να γράψω αυτή την ανάρτηση αναφέρουν πως οι ψευδαισθήσεις που είχε κατά το διάστημα της παραμονής του στην Αργεντινή, είναι πολύ πιθανόν να οφείλονταν εν μέρει και στην πείνα. Σε τόση ένδεια ζούσε, πράγμα που μου έφερε στο νου τις παρόμοιες καταστάσεις που βίωσε τόσο η Yayoi Kusama στη Νέα Υόρκη όσο και ο Lee Jung- Seob στη Σεούλ.

.

ovartaci-nirvana

.

Επέστρεψε αποδιοργανωμένος στη γενέτειρά του το 1929 κι η οικογένειά του λίγο αργότερα ζήτησε τον ακούσιο εγκλεισμό του στο ψυχιατρείο Risskov, πράγμα που φυσικά τον θύμωσε πάρα πολύ.

.

Τον πρώτο χρόνο ήταν αρνητικός με όλα και δεν συνεργαζόταν με τους γιατρούς του, πράγμα που βρίσκω αναμενόμενο βέβαια. Δεν δεχόταν την φαρμακευτική αγωγή, παρέμενε κλειδωμένος στο δωμάτιό του και ισχυρίστηκε μάλιστα πως κάποια στιγμή εκείνο το διάστημα, τον χτύπησαν οι νοσηλευτές. Αναφέρεται επίσης, πως τότε επιχείρησαν να του βάλουν κρυφά φάρμακα στο φαγητό του, αλλά χειροτέρεψε τόσο, που το “πείραμα’ εγκαταλείφτηκε.

.

Αλλά σιγά-σιγά αποδέχτηκε τη νέα του κατάσταση, βελτιώθηκε κι έτσι  τον μετέφεραν σε άλλη δομή, ένα είδους γηροκομείου για ψυχιατρικούς ασθενείς που θεωρούνταν ανίατοι, στο Dalstrup και του παραχώρησαν ειδικά “προνόμια” κι ελευθερίες που οι άλλοι πάσχοντες δεν είχαν, όπως βόλτες με ποδήλατο στην εξοχή και κολύμπι. Η καλλιτεχνική του αξία ήταν φανερή, έχαιρε σεβασμού κι άρχισε να γίνεται ευρύτερα γνωστός.

.

Του ανέθεσαν λοιπόν να διακοσμήσει το παρεκκλήσι του γηροκομείου που προαναφέραμε κι έρχονταν άνθρωποι από διάφορα κοντινά αλλά και μακρινά μέρη για να δουν τις τοιχογραφίες του. ‘Ωσπου αποφάσισε ν’ αλλάξει την εικόνα του Ιησού με μια εμφανώς θηλυκή, γυμνή μορφή, πράγμα το οποίο δυσαρέστησε εντόνως τον ιερέα που είχε την ευθύνη για τη λειτουργία του χώρου και τον έκανε ν’ αναλάβει δράση: έριξε οξύ στις τοιχογραφίες του Ovartaci κι επιπλέον έβαψε λευκούς τους τοίχους.

.

Παρ’ όλα αυτά, ο Ovartaci, δεν επέστρεψε στο Risskov λόγω του περιστατικού αυτού, παρά μόνο αφού συμπλήρωσε δέκα χρόνια στο προαναφερόμενο ψυχογηριατρικό πλαίσιο κι αφού θεωρήθηκε πως προκάλεσε εκ νέου την τοπική κοινωνία συνάπτοντας ερωτική σχέση μ’ έναν άλλο άντρα.

.

Mpr1458

.

Δεν σταμάτησε όλα αυτά τα χρόνια ν’ ασχολείται με τη ζωγραφική αλλά και την γλυπτική. Έφτιαχνε επίσης κούκλες αλλά και παράξενες μηχανές. Τα περισσότερα έργα του όπως λένε οι ειδικοί επί της ιστορίας της τέχνης, αν εξαιρέσουμε τα πρώιμα νατουραλιστικά, μαρτυρούν μια βαθιά κατανόηση του Ανατολικού μυστικισμού αλλά και των θεωριών μετενσάρκωσης.

.

Ο Marcussen άλλωστε ήταν τόσο βαθιά πεπεισμένος ότι είχε ζήσει χίλιες ζωές (σαν πεταλούδα, σαν πούμα κ.α.) και μάλιστα τις περισσότερες ως γυναίκα, ώστε το 1951 με μια σμίλη έκοψε το πέος του. Δεν το μετάνιωσε ποτέ, όπως εξομολογήθηκε.

.

Έγινε φίλος με τον ψυχίατρο Johannes Nielsen, ο οποίος ήταν επικεφαλής τότε στο ψυχιατρείο κι ασχολείται ακόμη ενεργά με τα θέματα της ψυχικής υγείας, χωρίς να σταματάει να θίγει τα κακώς κείμενα. Μετά το θάνατο του Marcussen, εκείνος ήταν που αποφάσισε να δημοσιεύσει ένα βιβλίο στο οποίο κατέγραψε την ιστορία της ζωής του ξεχωριστού αυτού χρήστη υπηρεσιών ψυχικής υγείας όπως προτιμά να τον αποκαλεί προς τιμήν του, αντί της λέξης «ασθενής» . Το βιβλίο αυτό μάλιστα, αποτέλεσε τη βάση για την διάρκειας 25 λεπτών, μικρού μήκος ταινία του Jørgen Vestergaard για τον Ovartaci.

.

Ovartaci forside

.

Ο Nielsen που τον χαρακτηρίζει ευαίσθητο κι ευφυή άνθρωπο που κατά κάποιο τρόπο αυτοθεραπεύτηκε μέσω της τέχνης, κάθε άλλο παρά συνηθισμένος ψυχίατρος είναι. Μέχρι τα 21 του χρόνια δούλευε ως κηπουρός, μέχρι που βίωσε μια ασυνήθιστη εμπειρία όταν επισκέφτηκε για ολιγοήμερες διακοπές τη Σουηδία: μια φωνή τον κάλεσε να εγκαταλείψει αμέσως το επάγγελμά του και να γίνει ψυχίατρος. Εννιά χρόνια αργότερα τα είχε καταφέρει.

.

Αν ζούσε στη χώρα μας, μπορεί να είχε καταλήξει σε κάποιο ψυχιατρείο, αν διηγούνταν κάτι τέτοιο, αλλά εκείνος δεν το έκρυψε ποτέ κι ας μοιάζει τόσο …παραισθησιογόνα αυτή του η εμπειρία. Ίσως ν’ αποτέλεσε και την αιτία, που τον έκανε να έρθει τόσο κοντά με τον Overtaci και χάρη στον Nielsen, ο οποίος σημειωτέον ποτέ δεν ήθελε να συνταγογραφεί φάρμακα, γνωρίζουμε σήμερα τόσα γι’ αυτόν καλλιτέχνη, που το ενδιαφέρον γύρω απ’ τα έργα του αυξάνεται διαρκώς στην Ευρώπη.

.

Ο Nielsen μάλιστα, που τον βλέπουμε στην ακόλουθη φωτογραφία* δίπλα στο πορτρέτο του Marcussen, είναι εκείνος που αναφέρει πως προτάθηκε στον Ovartaci απ’ τον ζωγράφο, γλύπτη και συγγραφέα, Asger Jorn (που φρόντισε ώστε πολλά έργα του καλλιτέχνη να συμπεριληφθούν στη συλλογή Ντιμπιφέ της L’Art Brut στην Lausanne), να πάει στο Παρίσι, να ζωγραφίζει εκεί και να ‘χει έτσι την ευκαιρία να πλουτίσει. Αλλά εκείνος προτίμησε τη διαμονή στο ψυχιατρείο.

.

JohnsH

.

Ο σημαντικός αυτός ζωγράφος λοιπόν , πέθανε το 1985 σε ηλικία 91 ετών. Παρέμεινε έγκλειστος για 56 χρόνια. Στο παρεκκλήσι του Dalstrup, έγιναν τα προηγούμενα χρόνια εργασίες αποκατάστασης, ώστε να έρθουν πάλι στο φως οι τοιχογραφίες του.

.

Στο δε ψυχιατρικό νοσοκομείο του Aarhus φιλοξενείται μια αξιόλογη συλλογή με πολλά έργα του. Λυπάμαι που αν κι επισκέφτηκα την πόλη, δεν γνώριζα την ύπαρξή της κι έτσι έχασα την ευκαιρία να τη δω. Ίσως μια άλλη φορά όμως σταθώ πιο τυχερή. Σκοπεύω άλλωστε να συμπληρώσω την ανάρτηση, όταν με το καλό βρω κι άλλα στοιχεία-

.

.

.

.

*Όλες οι φωτογραφίες προέρχονται απ’ τα παραπάνω άρθρα.

.

.

.

.

Advertisements