Παρουσίαση βιβλίου «Mind Fixers» : «Η προβληματική αναζήτηση της Ψυχιατρικής για τη βιολογία της ψυχικής νόσου»

Για το συγκεκριμένο βιβλίο διάβασα πρόσφατα αυτό το άρθρο που μπορείτε να συμβουλευτείτε κι εσείς στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ-ΜΠΕ) και σήμερα μοιράζομαι μαζί σας μερικές επιπρόσθετες πληροφορίες.

Συγγραφέας του βιβλίου λοιπόν που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις W.W. Norton, είναι η Anne Harrington, καθηγήτρια Ιστορίας της Επιστήμης του Πανεπιστημίου Harvard και διακεκριμένη γνώστρια των νευροεπιστημών (ένα απ’ τα πιο γνωστά βιβλία της είναι το «The Cure Within»), η οποία όπως έχει πει σε συνεντεύξεις της εμπνεύστηκε να το γράψει λόγω των ερωτήσεων που της έκαναν οι φοιτητές της, εξ’ ου και τους το αφιερώνει.

Το «Mind Fixers» αποτελείται από τρία μέρη: «Ιστορίες γιατρών», «Ιστορίες ασθενειών» και «Ημιτελείς ιστορίες». H Harrington αποφάσισε διαχωρίζοντάς το κατ’ αυτόν τον τρόπο, να κάνει αρχικά μια ιστορική αναδρομή σχετικά με την έρευνα της παθογένειας των ψυχικών διαταραχών, πριν μας αναφέρει τα συμπεράσματά της για τη σημερινή κατάσταση κι έτσι μας μεταφέρει σε πρώτη φάση, στο τέλος του 19ου αιώνα, στη γερμανόφωνη Ευρώπη, όπου ο Theodor Meynert και ο Emil Kraepelin ξεκίνησαν τις φιλόδοξες έρευνές τους πιστεύοντας πως απ’ την βιολογία θα αντλήσουν απαντήσεις στα ερωτήματά τους.

Απ’ την άλλη όμως, ο Freud κι η επέλαση της ψυχανάλυσης έστρεψαν σε διαφορετική κατεύθυνση το ενδιαφέρον τόσο των ειδικών όσο και της κοινής γνώμης και φάνηκε τότε ότι έστω κάποιες εξηγήσεις, μη-βιολογικές, μπορούσαν να δοθούν μέσω αυτών των θεωριών. Σιγά σιγά όμως αναδύθηκαν κι οι υπαρκτοί περιορισμοί του φροϋδικού μοντέλου με αποτέλεσμα τις αποχωρήσεις των διαφωνούντων (όπως ο Eugen Bleuler) και την επένδυσή τους σε άλλα πεδία ερευνών.

Πέρα απ’ όσα συνέβαιναν πάντως στην Ευρώπη, συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές, με βάση οικονομικά βεβαίως, κριτήρια, οδήγησαν στην «αποϊδρυματοποίηση» (ουσιαστικά απονοσοκομειοποίηση) στην Αμερική με τραγικά αποτελέσματα ακόμη ως και στις μέρες μας (αφού οι ψυχικά πάσχοντες καταλήγουν είτε στο δρόμο ως άστεγοι, είτε σε φυλακές). Ήδη εκεί απ’ τη δεκαετία του 1930, πολύ πριν δηλαδή από την έγκριση της χλωροπρομαζίνης (Thorazine) απ’ την FDA που έγινε το 1954 (και σημειώστε ότι μέχρι το 1964, είχαν πληρωθεί περίπου πενήντα εκατομμύρια συνταγές), είχαν αρχίσει να κλείνουν τα ψυχιατρεία και χωρίς μάλιστα να μπορούν μάλιστα να συντηρηθούν ταυτόχρονα τα όποια κέντρα υγείας είχαν εγκαινιαστεί.

Με τις νέες εξελίξεις φυσικά στις νευροεπιστήμες, τη γενετική και την ψυχοφαρμακολογία άλλαξαν όπως ήταν αναμενόμενο τα πράγματα και δόθηκε νέα ώθηση στην έρευνα του εγκεφάλου.

Το πρόβλημα είναι, όμως, ότι έτσι κάποιοι θεώρησαν πως αυτός είναι ο μόνος δρόμος, στον οποίο πρέπει να προχωρήσει η επιστήμη για να δοθούν απαντήσεις, κι όχι ένας ακόμη δρόμος. Έτσι η ψυχιατρική οδηγήθηκε στις στειρώσεις, στα προγράμματα ευγονικής, στις δολοφονίες στη Ναζιστική Γερμανία στη χειρότερη περίπτωση ή στα ηλεκτροσόκ και τις απανταχού βάρβαρες θεραπείες στην «καλύτερη», όπως η λοβοτομή.

Εντωμεταξύ, οι φαρμακοβιομηχανίες έβλεπαν συνεχώς τα κέρδη τους να αυξάνονται σε σταθερή αναλογία με την αύξηση των διαγνώσεων, αφού υπάρχει η τάση για συνεχή παθολογικοποίηση κάθε έκφανσης της ανθρώπινης συμπεριφοράς, κάθε δυσφορίας, κάθε πόνου, για τα οποία η λύση είναι τι άλλο; Μερικά χάπια.

Σε τέτοιο βαθμό μάλιστα έφτασε η παρανόηση σχετικά με την «βιολογική πειθαρχεία», ειδικά απ’ τη δεκαετία του 1980 και μετέπειτα, ώστε στις μέρες μας, όπως αναφέρεται εδώ, ο ψυχίατρος Samuel Guze να δώσει διάλεξη στο Νοσοκομείο Maudsley του Λονδίνου, με τον προκλητικό τίτλο: «Βιολογική Ψυχιατρική: Υπάρχει άλλος τύπος;» Η απάντησή του υπονοείται κι είναι: φυσικά όχι. Η ψυχιατρική είναι κλάδος της ιατρικής, και όλα τα φάρμακα είναι «εφαρμοσμένη βιολογία», τέλος της ιστορίας. Μόνο που δεν είναι έτσι.

Σαφώς στο βιβλίο μνημονεύονται και πολύ ορθά, ο Erving Goffman, o Michel Foucault και o Thomas Szasz, που με το εμβληματικό έργο τους έδειξαν πόσοι ακόμη παράγοντες εμπλέκονται στην ανάπτυξη των ψυχικών διαταραχών κι εστίασαν στο ρόλο της κοινωνίας, στον έλεγχο που ασκούν οι ειδικοί κατά τη διαχείριση των ψυχικά πασχόντων, στην απανθρωποποίηση που λαμβάνει χώρα στα ιδρύματα και τόσα άλλα. Έτσι ώστε να είναι πασιφανές στις αναγνώστριες και στους αναγνώστες πως τα της ψυχής, είναι πολύπλοκα και πολυπαραγοντικά φαινόμενα, που δεν επιδέχονται μιας και μοναδικής εξήγησης. Εξ’ ου κι απέτυχαν κι οι νεο-φροϋδιστές ενοχοποιώντας για τα πάντα σχεδόν τις μητέρες, βρίσκοντας όμως απέναντί τους το γυναικείο κίνημα που αντέδρασε δυναμικά (τα όσα είχε γράψει η Betty Friedan στο “Feminine Mystique”, υιοθετήθηκαν κι από άλλες ψυχοθεραπεύτριες όπως αυτές της ομάδας Redstockings κ.α.)

Παρ’ όλα αυτά, κάποιοι επιμένουν να κάνουν πως αγνοούν ακόμη όλες τις αλήθειες που έφερε στο φως το έργο των προαναφερόμενων ερευνητών και διανοητών, αφού ζούμε στην εποχή των ψυχοφαρμάκων, την ιστορία των οποίων αναφέρει εκτενώς η συγγραφέας. Έτσι, όλο και γίνεται λόγος για «χημικές ανισορροπίες» του εγκεφάλου, για ..άτακτους «νευροδιαβιβαστές», «ένοχα» γονίδια και γενικώς για μια πληθώρα βιολογικών και μόνο, το τονίζω, αιτιών. Πρόσφατα μάλιστα συμμετείχα σε συζήτηση όπου με μεγάλη μου λύπη διαπίστωσα, ότι τέτοιες απόψεις ασπάζονται ακόμη και τώρα, άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως «ψυχικά πάσχοντες» και θεωρούν ότι ανήκουν στην «αντιψυχιατρική».

Η αλήθεια πάντως δεν είναι αυτή, αφού όλες οι διαγνωστικές κατηγορίες ψυχιατρικής εξακολουθούν να βασίζονται σε παρατηρήσεις κλινικών συμπτωμάτων και όχι σε βιολογικούς δείκτες ασθένειας. Οι προσδοκίες κι ο ενθουσιασμός που ακολούθησαν τη στροφή προς την έρευνα του εγκεφάλου, δεν απέδωσαν ακόμη καρπούς. Ο Edward Bullmore βέβαια, επικεφαλής της ψυχιατρικής στο πανεπιστήμιο του Cambridge, υποστηρίζει π.χ. ότι η παθογένεση των ψυχικών διαταραχών θα αποκρυπτογραφηθεί αποκαλύπτοντας τη σύνδεση της λειτουργία του νου με εκείνη του ανοσοποιητικού συστήματος.

Αλλά ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι θα γίνει έτσι, η βιολογία δεν μπορεί ν’ αποτελέσει τη μία και μοναδική εξήγηση του προβλήματος, ακριβώς επειδή τέτοια δεν υπάρχει. Γι’ αυτό η συγγραφέας του βιβλίου θεωρεί, ότι θα πρέπει όλοι οι εμπλεκόμενοι ν’ αντιμετωπίσουν με σεβασμό τα όρια της γνώσης στην Ψυχιατρική (και στην Ψυχολογία θα πρόσθετα) και να συνεργαστούν ώστε να υπάρξει μακροπρόθεσμα συγκεκριμένο όφελος για όσες, όσους υποφέρουν που δεν είναι καθόλου λίγες, λίγοι, αλλά και για τους οικείους τους που συμπάσχουν. Και με την άποψή της περί ολιστικής/συνθετικής προσέγγισης, προσωπικά, δεν μπορώ να διαφωνήσω.

Σ’ αυτό εδώ το blog άλλωστε έχει φανεί, αν μη τι άλλο, με πόσο ανοιχτό μυαλό, αντιμετωπίζω κάθε θεραπευτική πρόταση που μπορεί να είναι χρήσιμη, να «δουλέψει» και να βοηθήσει κάθε άτομο που πάσχει, είτε αυτή προέρχεται απ’ την πολιτισμένη» Δύση, είτε απ’ τις «υπανάπτυκτες» χώρες. Κι αν έχω μεγαλύτερη επιφύλαξη απέναντι στη φαρμακοθεραπεία, έχει να κάνει μόνο με το γεγονός ότι υπερ-προβάλλεται σαν η μόνη λύση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο όμως εξυπηρετούνται συγκεκριμένα συμφέροντα, διαστρεβλώνονται επιστημονικές έρευνες , χειραγωγούνται οι ειδικοί (αναφέρονται κι αυτά στο βιβλίο και το μετράω στα θετικά του) κι επόμενο είναι να αυξάνεται ο σκεπτικισμός μου. Εξάλλου ακόμη κι η αποτελεσματικότητα ενός φαρμάκου δεν επιβεβαιώνει μια προηγούμενη ανεπάρκεια. Να το έχουμε κι αυτό κατά νου.

Άλλωστε, τι κάνουν οι φαρμακοβιομηχανίες, νομίζετε; Αυτό που εξηγεί σαφέστατα η συγγραφέας: «Κοιτάζουν το DSM και βρίσκουν διαταραχές που δεν έχουν διεκδικηθεί από κάποιο συγκεκριμένο φάρμακο και προσπαθούν να δουν αν μπορούν να βρουν στοιχεία που να δείχνουν ότι το φάρμακο τους μπορεί να λειτουργήσει για αυτή τη διαταραχή ή αυτή τη διαταραχή. Και εστιάζουν ειδικά σε μια εντελώς νέα σειρά διαταραχών που σχετίζονται με το άγχος (ενν: τη διαταραχή πανικού κ.α). Με άλλα λόγια, τα αντικαταθλιπτικά μετατρέπονται σε φάρμακα κατά του άγχους. Αλλά είναι ακριβώς τα ίδια φάρμακα«.

Κι αναφέρεται επιπλέον και στον σκεπτικισμό που δημιουργείται στο ευρύ κοινό κι όχι μόνο, όταν «διαγνώσεις» όπως η ομοφυλοφιλία που κακώς συμπεριλήφθηκαν εξ’ αρχής, αφαιρούνται στη συνέχεια μέσω ..ψηφοφορίας απ’ το DSM (κι οι ψυχαναλυτές από κοντά απολογούνται για το θέμα) κι όταν πειράματα σαν αυτό για το οποίο έχω γράψει κι εγώ εδώ, δείχνουν την ανεπάρκεια των ψυχιάτρων ν’ αναγνωρίσουν τους «πραγματικούς» απ’ τους «ψεύτικους» ασθενείς. Κι αυτά είναι μερικά μόνο απ’ τα παραδείγματα που δείχνουν πως κάποιες/κάποιοι δεν είμαστε τυχαία επιφυλακτικοί. Που να δείτε και τι διαπλοκή υπάρχει στο DSM που ανέφερα πριν, μεταξύ των συντακτών του και των φαρμακοβιομηχανιών.

Γι’ αυτό σας προτείνω να διαβάσετε κι εσείς το βιβλίο (στο δεύτερο μέρος του η Harrington εξετάζει λεπτομερώς την σχιζοφρένεια, την κατάθλιψη και την μανιοκατάθλιψη), να λάβετε έστω, υπόψη σας όσα γράφτηκαν εδώ και να εξερευνήσετε τους συνδέσμους. Θα βρείτε κι άλλα ενδιαφέροντα πράγματα. Γιατί όσο κι αν το θέλουμε, οι απαντήσεις δεν μας περιμένουν στην επόμενη γωνία. Υπάρχει ακόμη μια απόσταση που πρέπει να διανυθεί. Άλλωστε και σε περιπτώσεις όπου η ανακάλυψη της παθογένειας έχει οδηγήσει σε ιατρικές επιτυχίες, έχει συχνά δουλέψει σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες, όπως τονίζεται ορθά σ’ αυτό το άρθρο.

Μπορούμε, καταληκτικά λοιπόν, όσο οι ερευνητές πειραματίζονται, να εξακολουθήσουμε να προσπαθούμε να ελαχιστοποιήσουμε το στίγμα και να μην ξεχνάμε κυρίως, πως θεραπευτική είναι κι η ανάπτυξη ισότιμων και χειραφετητικών σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων μέσα σε μια κοινότητα. Σχέσεων που θα βασίζονται στην αλληλοκατανόηση, την εμπιστοσύνη, το νοιάξιμο και το σεβασμό..-

.

Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Γ’)

Xειρόγραφη επιστολή του Freud (1922)

Απ’ ότι φάνηκε ήταν γραφτό ν΄ αργώ να συμπληρώσω αυτή τη σειρά των αναρτήσεων, για τον μεγάλο Βιεννέζο ψυχαναλυτή. Αστειεύομαι φυσικά αφού στην πραγματικότητα συμβαίνει να δίνω προτεραιότητα σε θέματα επικαιρότητας και λογικά μένουν πίσω τα υπόλοιπα. Δεν έχει και τόση σημασία όμως, αφού ήρθε επιτέλους η ώρα να ολοκληρωθεί. Και για ν’ «αποζημιώσω» όσες, όσους περίμεναν και με ρωτούσαν, αναθεώρησα όλες τις σχετικές αναρτήσεις που τον αφορούν κι έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς εδώ. Θα τις βρείτε επομένως εμπλουτισμένες με νέα στοιχεία αν επιλέξετε τις ετικέτες με τ’ όνομά του.

Αγαλματίδια και άλλα διακοσμητικά αντικείμενα απ’ το γραφείο του Freud

Για να σας διευκολύνω όμως, να εξηγήσω πως αν τώρα επισκέπτεστε το blog για πρώτη φορά, εδώ κι εδώ θα βρείτε το Α’ και Β’ Μέρος, αντίστοιχα, που αναφέρονται ειδικά στο Μουσείο της Βιέννης. Σ’ αυτά υπάρχουν διαδικαστικές πληροφορίες που θα σας φανούν χρήσιμες, όταν με το καλό ταξιδέψετε κι εσείς σ’ αυτή την πόλη και θελήσετε να δείτε με τα ίδια σας τα μάτια όσα περιγράφω και βέβαια θα μάθετε έτσι κι αλλιώς, είτε πάτε είτε όχι, αρκετά ιστορικά στοιχεία για το ίδιο το κτήριο και το πως περνούσε το χρόνο του σ’ αυτό ο Freud επί 47 συναπτά έτη. Συμβουλεύτηκα αυτό το πολύ εμπεριστατωμένο κι αναλυτικό άρθρο μάλιστα συμπληρωματικά, για να μπορέσω να σας δώσω μια πλήρη εικόνα των δραστηριοτήτων του κι αξίζει να το διαβάσετε κι εσείς για να δείτε ποια άλλα σημεία της Βιέννης έχουν συνδεθεί με την ιστορία του πατέρα της ψυχανάλυσης, εκτός απ’ το κτήριο της οδού Berggrasse 19. Υπάρχει άλλωστε κι η επιλογή της ειδικής ξενάγησης γι’ αυτό το σκοπό.

Στο κέντρο ο Freud με την κόρη του Sophie , φωτογραφημένοι περίπου το 1912.

Όπως σας είχα εξηγήσει δεχόταν τους ασθενείς του εκεί, έγραφε τα επιστημονικά του βιβλία, συζητούσε με τους συναδέλφους και τους μαθητές του στις περίφημες συναντήσεις της Τετάρτης, αλλά ζούσε και με την οικογένειά του σ’ αυτό το μέρος. Κινούνταν σε δύο συνεχόμενα, ευρύχωρα διαμερίσματα 12 δωματίων (ας μην ξεχνάμε πως μαζί τους έμενε κι η κουνιάδα του, Minna Barnays, την οποία έπαιρνε συχνά στα ταξίδια του), που σήμερα αντιστοιχούν στα διαμερίσματα 5 και 6 (το δεύτερο μετά το 1908 το χρησιμοποιούσε για τα ιατρικά του ραντεβού). Ώσπου οι Ναζί κατέλαβαν την εξουσία προσαρτώντας βίαια την Αυστρία στη Γερμανία. Οι οχλήσεις τους ήταν συνεχείς (διαβάστε κι εδώ περισσότερα), η κόρη του κλήθηκε στη Γκεστάπο, τα μετρητά του είχαν κατασχεθεί (σε μια μόνο έφοδό τους στο σπίτι του αφαίρεσαν ένα ποσό που αντιστοιχούσε σε 840 δολάρια τότε κι όπως έχει γραφτεί ο ίδιος σχολίασε ειρωνικά «ποτέ δε έχω πάρει τόσα πολλά για μια μόνο επίσκεψη»), ο τραπεζικός λογαριασμός του ήταν δεσμευμένος, τα βιβλία του καίγονταν κι εκείνος σε ηλικία πια 82 ετών, το 1938, με τη βοήθεια της Μαρίας Βοναπάρτη, που κατέβαλλε για λογαριασμό του το χρηματικό ποσό που απαίτησαν εκείνοι για να του επιτρέψουν ν’ αναχωρήσει και τη μεσολάβηση του Προέδρου Roosevelt , έφυγε για την Αγγλία με την οικογένειά του. Σταμάτησαν πρώτα στο Παρίσι όπου και τη συνάντησε κι υπάρχουν κοινές φωτογραφίες τους από κείνη την εποχή.

Ο Freud σε ηλικία 79 ετών (πάνω αριστερά). Πρωτότυπες εκδόσεις των βιβλίων του (κάτω δεξιά).

Η πινακίδα με τ’ όνομά του και τις ώρες επισκεπτηρίου (3-4 δεχόταν τυπικά αλλά έβλεπε καθημερινά ασθενείς περίπου επί οκταώρου) αφαιρέθηκε ακολούθως απ’ τους Ναζί και στο σπίτι που είχε εγκαταλείψει, στο δεύτερο όροφο, κυμάτιζε για ένα μεγάλο διάστημα η σβάστικα. Το πενταώροφο κτήριο απ’ το οποίο έφυγε τότε, είχε ανεγερθεί πριν από 140 και πλέον χρόνια, η πόρτα του είναι ίδια εδώ και περίπου 70 χρόνια κι εγκαινιάστηκε τελικά ως δικό του Μουσείο το 1971, με τη βοήθεια της Anna Freud, της νεότερης κόρης του. Ήταν εκείνη που παραχώρησε γι’ αυτό το σκοπό 60 εκθέματα απ’ την αρχαιολογική συλλογή του πατέρα της. Μπορεί σ’ αυτό το χώρο να μην βρίσκεται το περίφημο ντιβάνι του (μεταφέρθηκε στην Αγγλία όταν εκείνος μετακόμισε στο χώρο που επίσης έγινε Μουσείο), αλλά υπάρχει ολόκληρο το σαλόνι αναμονής με τα τότε έπιπλά του, οι πρώτες, αυθεντικές εκδόσεις των έργων του (το πρώτο του βιβλίο το»Die Traumdeutung» αξίζει ν’ αναφέρω ότι αν και τυπώθηκε σε μόλις 600 αντίτυπα χρειάστηκε να περάσουν 7 χρόνια για να πουληθούν όλα), χειρόγραφες επιστολές του και πλήθος άλλων προσωπικών του αντικειμένων. Φεύγοντας μπορείτε να πάρετε ό,τι αναμνηστικό θέλετε απ’ το πολύ μοντέρνο κι ενημερωμένο πωλητήριο για το οποίο σας έγραψα στην αρχή, πριν συνεχίσετε τη βόλτα σας στην Ringstrasse, έναν απ’ τους δρόμους όπου βάδιζε σχεδόν καθημερινά γιατί εκεί βρισκόταν και το αγαπημένο του Cafe Landtmann, σ’ αυτή την πόλη που δεν του άρεσε μεν όπως έλεγε, αλλά απρόθυμα εγκατέλειψε δε.-

Το σαλόνι αναμονής του Freud με τα αυθεντικά έπιπλά.

.

.

*Όλες οι φωτογραφίες της ανάρτησης τραβήχτηκαν από μένα, τον Ιούλιο του 2018 κι έχουν δημοσιευτεί ήδη φυσικά, στο αντίστοιχο άλμπουμ στο flickr.

.

Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Β’)

Φωτογραφία N.118: Sigmund Freud – Martha Bernays (Wandsbek, 1885) / Φωτογραφία N. 120: η αναγγελία του γάμου τους (14/9/1886)

Άργησα πολύ είν’ η αλήθεια να σας γράψω τη συνέχεια αυτής της επίσκεψης, αλλά να που ήρθε η ώρα. Για να θυμηθούμε λοιπόν μαζί, που είχαμε μείνει… Εκεί που έμπαινα στον κυρίως χώρο του Μουσείου, στο κτήριο όπου έζησε κι εργάστηκε ο Freud απ’ το 1891 ως το 1938. Τότε, στις 4 Ιουνίου συγκεκριμένα του 1938, αναγκάστηκε εξαιτίας των Ναζί να το αφήσει και να μεταναστεύσει αρχικά στη Γαλλία με τη βοήθεια της Μαρίας Βοναπάρτη και κατόπιν στην Αγγλία.

Φωτογραφία Ν. 111: Αφιέρωση του Jean-Marti Charcot στον Freud απ’ τη Salpêtrière (Collected Papers, Vol 3, Paris, 1887) / Φωτογραφία N. 110: Ο Charcot και η σύζυγός του μπροστά στο σπίτι τους

Συμπτωματικά, τώρα που σας γράφω, ο συγκεκριμένος χώρος είναι κλειστός λόγω ανακαίνισης (απ’ την 1η του Μάρτη) και δεν θα είναι προσβάσιμος ως το Μάιο του 2020. Καλό θα είναι να το έχετε υπόψη σας αν ταξιδέψετε στη Βιέννη. Θα μπορέσετε πάντως να δείτε αρκετά απ’ τα εκθέματά του σε δύο μέρη που γειτνιάζουν με το Μουσείο, δηλαδή στην Berggasse 13 ( που είναι η τοποθεσία Ι) υπάρχουν πρωτότυπα αντικείμενα, ταινίες και φωτογραφίες και σε ένα πρώην καφέ στο νούμερο 19 της Liechtensteinstrasse ( όπου βρίσκεται η τοποθεσία ΙΙ), έχει διαμορφωθεί ένα καλά εξοπλισμένο βιβλιοπωλείο που λειτουργεί σαν πωλητήριο αναμνηστικών κι εκεί οργανώνονται εκδηλώσεις μικρότερης κλίμακας για τον πατέρα της ψυχανάλυσης.

Φωτογραφία Ν. 143 (κάτω): Sigmund Freud and Wilhelm Fliess (Berlin, αρχές του 1890) / Φωτογραφία Ν. 140: Ο Dr Josef Breuer (1842-1925) με τη σύζυγό του Mathilde / Φωτογραφία Ν. 144: Ο Freud σε ηλικία 35 ετών (1891)

Με αφορμή αυτές τις πληροφορίες να σας πω ότι υπάρχουν πράγματι πάμπολλες φωτογραφίες του ίδιου, της οικογένειάς του, ανθρώπων με τους οποίους ερχόταν σε επαφή και επεξηγηματικά καρτελάκια παντού, αν δεν επιλέξετε την μετάφραση στ’ αγγλικά απ’ τα ακουστικά που μπορείτε να προμηθευτείτε στην είσοδο, μαζί με το δωρεάν guidebook, που θα επιστρέψετε βέβαια στο τέλος. Το δε πωλητήριο που είδα εγώ, ήταν απ’ τα πιο καλά εξοπλισμένα κι αυτό που θαύμασα κυρίως ήταν τα πάμπολλα βιβλία που διέθετε σε διάφορες γλώσσες. Κανονικά στο τέλος αυτής της σειράς των αναρτήσεων θα σας τα έγραφα αυτά, αλλά αφού μου δίνεται η ευκαιρία, σας το αναφέρω.

Φωτογραφία Ν. 179: Τα παιδιά του Freud πριν το1895. Η Anna δεν είχε γεννηθεί ακόμη.

47 χρόνια λοιπόν έζησε στο νούμερο 19 της Berggasse, ο Freud , στην 9η συνοικία δηλαδή της Βιέννης, από το 1891 ως το 1938 όπως ανέφερα ήδη και δεχόταν ασθενείς για περισσότερες από 8 ώρες καθημερινά. Το πενταώροφο κτήριο στο οποίο διέμεναν κι άλλοι ενοικιαστές (εκεί έζησε και ο Viktor Adler, ο ιδρυτής του Αυστριακού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, μεταξύ 1881 και 1889) στέγαζε και διάφορα καταστήματα.

Φωτογραφία Ν. 201: Lou Andreas Salomé (1861-1937), / Φωτογραφία Ν. 202: Anna Freud (γύρω στα 1912) / Φωτογραφία N. 207:Ο Freud και οι γιοί του Ernst και Martin (1916) / Φωτογραφία Ν. 203: το δημοφιλές εστιατόριο «Konstantinhügel», που βρισκόταν στο Prater της Βιέννης, όπου και γιορτάστηκε η έκδοση του βιβλίου «Τοτέμ και ταμπού» (το οποίο βλέπετε στα κάτω ακριβώς ράφια)

Μέχρι το 1908, ο Freud χρησιμοποιούσε τα τρία δωμάτια στο ισόγειο ως γραφείο του και πραγματοποιούσε επίσης τις διάσημες συναντήσεις της Τετάρτης με συναδέλφους και μαθητές του. Αργότερα έβλεπε τους ασθενείς του στο διαμέρισμα του στον δεύτερο όροφο. Μάλιστα, ο Ψυχαναλυτικός Σύλλογος της Βιέννης, ο οποίος αναδύθηκε απ’ αυτές τις συναντήσεις της Τετάρτης, βρισκόταν σε ένα κτήριο του ίδιου δρόμου (στην Berggasse, στο νούμερο 7) που όμως δεν υπάρχει πλέον.

(συνεχίζεται εδώ)

.

*Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr.

.

Berggrasse 19: Στο γραφείο του Freud στη Βιέννη – Sigmund Freud Museum (Μέρος Α’)

Ελάχιστους δρόμους έχω υπόψη μου στη Βιέννη. Κι αυτούς κυρίως απ’ τις λογοτεχνικές τους αναφορές. Υπάρχει ωστόσο και μια οδός της οποίας θυμάμαι και τον αριθμό του κτηρίου και δεν είναι άλλη απ’ την Berggrasse. Κι ο λόγος είναι απλός. Επειδή στο νούμερο 19 βρισκόταν κάποτε το γραφείο του Sigmund Freud και σήμερα στεγάζεται το Μουσείο που φέρει τ’ όνομά του.

Ξαφνιάστηκα είν’ η αλήθεια διαπιστώνοντας πόσο μικρός είναι αυτός ο δρόμος (φανταζομουν πως θα έβλεπα μια λεωφόρο), σ’ αντίθεση με το μεγάλο όνομα του πατέρα της ψυχανάλυσης, εκείνο το πρωί του Ιούλη που στην πόλη έκανε πολλή ζέστη κι ο ουρανός ήταν καταγάλανος, σαν να μην είχε βρέξει την προηγούμενη νύχτα μόλις. Ήμουν προετοιμασμένη μάλιστα για μεγάλη αναμονή, μιας και γνωρίζω πόσος κόσμος επισκέπτεται αυτό το χώρο και βλέποντας ήδη αρκετούς ανθρώπους να περιμένουν υπομονετικά στα παγκάκια απ’ έξω, δεν πτοήθηκα αλλά σκέφτηκα πως θ’ απολαύσω τη μέρα ώσπου να μπω. 

Τελικά όμως δεν χρειάστηκε να περιμένω πολύ. Μέχρι να βγάλω τις φωτογραφίες που βλέπετε, προσπαθώντας να μην φαίνονται οι άνθρωποι που βρίσκονταν εκεί και να διαβάσω τι έλεγαν οι επιγραφές στα γερμανικά, μου άνοιξαν να μπω. Προσπαθούν οι υπεύθυνοι να μην υπάρχει συνωστισμός για να βλέπουν όσες, όσοι είναι εκείνη τη στιγμή το χώρο με την άνεσή τους και πολύ καλά κάνουν. Άρχισα λοιπόν ν’ ανεβαίνω τη σκάλα, αυτήν με το σκούρο καφέ ξύλο, και θέλοντας και μη, αναρωτήθηκα τι να σκεφτόταν τότε κι εκείνος όταν έμπαινε αλλά κι όταν έβγαινε απ’ αυτό το χώρο, όπου έζησε κι εργάστηκε απ’ το 1891 ως το 1938.


Τους ασθενείς που τον περίμεναν ίσως, τη σύζυγό του Μάρθα, τα παιδιά,τις θεωρίες που κατέκλυζαν το μυαλό του, τους συναδέλφους του; Έχω γράψει αυτή κι αυτή κι αυτή την ανάρτηση για κείνον κι αποσπάσματά τους ερχόταν στο νου μου. Πληροφορίες σκόρπιες αλλά και πολύ συγκεκριμένες απ’ την άλλη. Το βλέμμα μου περιπλανιόταν στα μεγάλα παράθυρα που έβλεπαν σε κήπο κι ήταν τόσο παράξενη αυτή η εικόνα εκείνης της στιγμής,  το τόσο φως, ενώ τα βήματά μου με οδηγούσαν πίσω στο χρόνο. Στη Βιέννη της δικής του εποχής. Εκείνης της εποχής που της ταίριαζε το σκούρο ξύλο. Της τόσο συντηρητικής που τη σκανδάλιζε με τα γραπτά του και τις ομιλίες του.

Και κάπως έτσι έφτασα μπροστά στην είσοδο και χαμογέλασα βλέποντας το κουδούνι με τ’ όνομά του. Να που μερικές πόρτες τις περνάει κάποια, κάποιος στη ζωή του. Έρχεται η στιγμή. Κι όταν εκείνος θα έφτανε θα έβγαζε το καπέλο του κι ίσως να είναι αυτό που βλέπετε παραπάνω, αυτό που σε τόσες δικές του φωτογραφίες φοράει. Θα κρεμούσε το πανωφόρι του (θυμήθηκα ότι ο βιογράφος του Έρνεστ Τζόουνς είχε αφηγηθεί πως δεν απέκτησε ποτέ περισσότερα από τρία κουστούμια και τρία ζευγάρια παπούτσια στη ζωή του), το μπαστούνι  του, θ’ άφηνε την ομπρέλα του πιθανόν, απαραίτητη σ’ αυτή την πόλη με τον κυκλοθυμικό καιρό και με την βαριά του τσάντα στο χέρι, θα κατευθυνόταν προς το γραφείο του. Το ντιβάνι του κι οι ασθενείς του τον περίμεναν. Τι συνέβαινε μετά, θα το μάθετε την επόμενη φορά.

.

(Συνεχίζεται εδώ)

.

.

*Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από μένα κι έχουν ανέβει στο flickr.

.

.

Genius: Μια συναρπαστική σειρά για τη ζωή και το έργο του Albert Einstein – Η σχέση του με τον Freud, τον Jung και τον ψυχικά πάσχοντα γιo του Eduard / Μέρος ΙΙI

.

Eduard (2).jpg
O Einstein με τους γιους του. Δεξιά ο Eduard

.

Στην προηγούμενη ανάρτηση είχε γίνει λόγος μεταξύ άλλων, για τη συμβολή της Mileva Marić στο έργο του Albert Einstein και παρά  του ότι δεν μπορούμε να αναλύσουμε εδώ περαιτέρω αυτό το ζήτημα, μιας κι αλλού εστιάζω, θα αναφέρω μερικά πράγματα που βοηθούν θεωρώ να καταλάβουμε περισσότερα για το πλαίσιο της σχέσης και της συνεργασίας του ζευγαριού. Πιο συγκεκριμένα: φαίνεται πως η απόφαση να δημοσιεύονται οι εργασίες μόνο με  το όνομά του Einstein είχε ληφθεί από κοινού, με τη  Marić. Γιατί;

Επειδή, όπως υποστηρίζει η Radmila Milentijević (πρώην καθηγητής Ιστορίας στο City College της Νέας Υόρκης που δημοσίευσε το 2015 μια πολύ ολοκληρωμένη βιογραφία της Mileva), η  Marić πιθανότατα ήθελε να βοηθήσει τον Albert να κάνει όνομα, έτσι ώστε να βρει δουλειά και να την παντρευτεί. Ο Dord Krstić με τη σειρά του (πρώην καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Λιουμπλιάνα που πέρασε 50 χρόνια διερευνώντας τη ζωή της Mileva) στο καλά τεκμηριωμένο βιβλίο του, δίνει μια ακόμη εξήγηση όταν γράφει πως, δεδομένης της επικρατούσας προκατάληψης κατά των γυναικών εκείνης της εποχής, μια δημοσίευση που θα συνυπόγραφε ένας άντρας με μια γυναίκα μπορεί να είχε λιγότερο επιστημονικό βάρος.

Ποτέ δεν θα μάθουμε μάλλον όλη την αλήθεια. Αλλά κανείς δεν κατέστησε σαφέστερο από τον ίδιο τον Albert Einstein ότι συνεργάστηκαν στην ειδική θεωρία της σχετικότητας (άγνωστο βέβαια σε ποιο βαθμό) με τη Marić  αφού της έγραψε στις 27 Μαρτίου 1901: «Πόσο χαρούμενος και περήφανος θα είμαι όταν εμείς οι δυο μαζί θα έχουμε φέρει την εργασία μας για τη σχετικότητα σε ένα νικηφόρο συμπέρασμα»How happy and proud I will be when the two of us together will have brought our work on relative motion to a victorious conclusion» ).

.

eduard-kWo-U103018973659371GH-568x320@LaStampa.it.jpg
Albert and Eduard Einstein

.

Η ρήξη όμως επήλθε όπως ήδη ξέρετε, το ζευγάρι χώρισε κι η γυναίκα του πήρε τους γιους τους και μετακόμισε στην Ελβετία. Απ’ τα στοιχεία που υπάρχουν είναι βέβαιο πως ο Einstein επισκεπτόταν τα παιδιά του, πως έκανε και κάποιες εκδρομές μαζί τους και πως αντάλλασσαν γράμματα. Για να επιστρέψουμε όμως στο γιο τους τον Eduard που όπως θα θυμάστε νοσηλεύτηκε στο «Burghölzli» στη Ζυρίχη, με διάγνωση  σχιζοφρένεια.

Ήταν θαυμαστής του Freud όσο σπούδαζε, σε τέτοιο βαθμό ώστε να έχει στο υπνοδωμάτιό του το πορτρέτο του κι ο πατέρας του τον ενθάρρυνε τότε ν’ ακούσει και τις διαλέξεις του παραδεχόμενος μάλιστα πως υπό το φως κάποιων προσωπικών του εμπειριών είχε πειστεί τουλάχιστον για τις βασικές θέσεις του Βιεννέζου ψυχαναλυτή. Η  κατάθλιψη όμως του Eduard (έχανε μαθήματα, κλεινόταν σε σκοτεινά δωμάτια κι απέφευγε τους φίλους του λόγω μιας ερωτικής απογοήτευσης που είχε απ’ τη σχέση του με κάποια μεγαλύτερη σε ηλικία, γυναίκα) κι η επακόλουθη ακούσια νοσηλεία του άλλαξαν τα πάντα.

O Einstein τον συμβούλεψε να βρει ένα άλλο κορίτσι ή ν’ ασχοληθεί με μια δουλειά, να κινείται συνεχώς ώστε να το ξεπεράσει, αλλά τίποτα απ’ αυτά δεν βοήθησε και το καλοκαίρι του 1930 άρχισε να δέχεται απ’ το γιο του μια σειρά από εξαιρετικά σκληρά γράμματα κι αποφάσισε να πάει να τον δει. Ούτε απ’ αυτή τους τη συνάντηση πάντως δεν βγήκε τίποτα καλό. Η Mileva φρόντισε για δύο ακόμη χρόνια τον Eduard στο σπίτι, πριν αποφασίσει να τον βάλει στο «Burghölzli» .

.

Einstein to his son letter.png
Γράμμα του Einstein στο γιο του Eduard (Tete)

.

Κι όπως ίσως θυμάστε, είχα αφήσει αναπάντητο το ερώτημα, αν πράγματι είχε την ευθύνη του εκεί ο Carl Jung, όπως βλέπουμε στη σειρά. Ο Einstein λοιπόν όντως γνωρίζονταν με τον δεύτερο, μέσω του Dr. Hopf, που ήταν μαθητής του λαμπρού επιστήμονα. Είχαν φάει μαζί κάποιες φορές και μάλιστα σε ένα από τα γεύματα είχε παρευρεθεί κι ο Eugen Bleuler. Ο Jung αν και δεν κατάλαβε πολλά απ’ όσα του ανέπτυξε ο Einstein για τη θεωρία της σχετικότητας, ισχυρίστηκε μετέπειτα πως τον επηρέασε όσον αφορά τη δική του θέση για την  ψυχική συγχρονικότητα. Δεν ξανασυναντήθηκαν έκτοτε και προσωπικά δεν βρήκα καμία αναφορά που να υποστηρίζει πως ο Jung υπήρξε γιατρός του Eduard.

.

d390d-1einstein.jpg

.

Το 1948 πέθανε η Mileva. «Το χειρότερο είναι ότι ο Eduard είναι εκεί μόνος του» έγραψε ο Einstein, «χωρίς μια χείρα βοηθείας, στην άθλια κατάσταση του. Αν το ήξερα, δεν θα είχε έρθει ποτέ σε αυτόν τον κόσμο»  The worst is that Eduard is there alone without a caring hand, in his wretched condition. If only I had known, he would never have come into this world»). Kι απ’ αυτή του τη φράση κάποιοι βιογράφοι υπέθεσαν πως δεν το ήθελε το παιδί του. Δεν νομίζω όμως πως ισχύει αυτό, βάση των πηγών που μελέτησα.

Άλλωστε χαιρόταν να λαμβάνει ποιήματα, σημειώσεις, σκίτσα του και μάλιστα σε επιστολές που ήρθαν στο φως πριν περίπου μια δεκαετία αποδείχτηκε πως είχε γράψει για κείνον επίσης ότι: «The more refined of my sons, the one I considered really of my own nature, was seized by an incurable mental illness» .

Ο Eduard πέθανε το 1965  και ο πατέρας του δεν τον είχε δει για πάνω από 30 χρόνια, αλλά φρόντιζε για τα έξοδα της νοσηλείας του μετά το θάνατο της πρώην γυναίκας του κι όπως είχε πει η δεύτερη σύζυγός του ήταν μεγάλο χτύπημα στη ζωή του αυτό που συνέβη με το μικρό του γιο.

.

geschichte_der_psychiatrie_vogel_volkszaehlung_weltgroesste_echse@1x.jpg
Eduard Einstein

.

Ο άλλος γιος του, ο μεγαλύτερος σε ηλικία, ήταν ο Hans Albert Einstein. Αλληλογραφούσε όπως αναφέρθηκε ήδη κι αυτός  με τον πατέρα του, εκείνος του ανέφερε την πορεία της δουλειάς του και του εξέφραζε τις ανησυχίες του για τον αδερφό του, αν και σταδιακά ο Hans Albert όπως δείχνουν τα γράμματά του απομακρυνόταν απ’ το σπουδαίο επιστήμονα. Ο Hans Albert με τη σειρά του υπήρξε καθηγητής υδραυλικής μηχανικής στο UC Berkeley και ο πρώτος εμπειρογνώμονας του κόσμου στον τομέα της μεταφοράς ιζημάτων. Αυτό μπορεί να μην ακούγεται τόσο εντυπωσιακό όσο τα επιτεύγματα του πατέρα του, αλλά δείχνει πως ήταν αρκετά έξυπνος. Τα παιδιά του Hans Albert είχαν και πάλι πολλά προβλήματα υγείας, γεγονός που παρατηρήθηκε στην πρώτη γενιά απογόνων του Einstein. Βλέπετε, ο Hans Albert είχε τέσσερα βιολογικά παιδιά, αλλά επέζησε μόνο ένα απ’ αυτά, ο Bernhard Einstein.

Ο Bernhard ήταν ένας πολύ έξυπνος άνθρωπος. Έγινε φυσικός, εργάστηκε στην μηχανική για την Texas Instruments TXN και την Litton Industries, και έλαβε κάμποσα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στη διάρκεια της ζωής του. Αυτό είναι αρκετά καλό, αλλά δεν είναι τόσο μεγάλο επίτευγμα σαν αυτά του παππού του. Ο Bernhard με τη σειρά του  έκανε πέντε παιδιά, αλλά κατάφερα να μάθω μόνο πως ένας τους, o Thomas,  είναι γιατρός στο Los Angeles. Υποθέτω ότι είχαν ζωή παρόμοια με εκείνη του πατέρα τους: αρκετά επιτυχημένη με τα συνήθη πρότυπα, αρκετά αποτυχημένη σε σύγκριση μ’ αυτήν του Einstein. Αυτό που είναι σίγουρο μιας κι αναφέρεται στις εφημερίδες είναι η διαμάχη των κληρονόμων του σχετικά με την πώληση προσωπικών του αντικειμένων. Γεγονός που δεν νομίζω να εκπλήσσει κανέναν αλλά οπωσδήποτε είναι εξαιρετικά θλιβερό.

.

795a717dfeb5d742531a5291cebb9777.jpg
Ο Albert Einstein με το γιο του Hans Albert και τον εγγονό του Bernhard (1932)

.

Ξεχώρισα πάντως και βάζω στα θετικά της σειράς το ότι δείχνει το πως αντιμετώπισε ο λαμπρός αυτός επιστήμονας την άνοδο του Χίτλερ στη ναζιστική τότε Γερμανία (έχει μια τραγική επικαιρότητα δυστυχώς το θέμα), το ότι αναδεικνύει τη συμβολή της γυναίκας του στην ανάπτυξη των θεωριών του (αλλά υπογραμμίζει και την αντιμετώπιση που είχαν συνακόλουθα οι γυναίκες εκείνη την εποχή, τόσο εκείνες που πάλευαν ν’ ασχοληθούν με την επιστήμη αλλά κι όσες είχαν αντισυμβατικές απόψεις για τις ερωτικές σχέσεις κι έτσι όπως είναι αναμενόμενο γίνεται λόγος και για την Μαρία Κιουρί) και τέλος το ότι θίγει τη δυσκολία του να είναι κανείς χαρισματικός στον τομέα του και γονιός ταυτόχρονα. Δύο φράσεις μάλιστα συγκράτησα απ’ όσες ειπώθηκαν, που μας βάζουν σε σκέψη, συμπυκνώνοντας πολλά στοιχεία τόσο της ζωής του Einstein όσο και της εποχής του:

«Η ζωή δεν υπολογίζεται σαν εξίσωση. Οι καλές πράξεις δεν εκμηδενίζουν τις σατανικές».

Και: «Δεν καταφέραμε να κρατήσουμε δίπλα μας τις εξυπνότερες από ‘μας, έτσι

Αν εξαιρέσω πάντως όσα έμαθα για κείνον, πολύ θετικό βρήκα το ότι φωτίστηκαν και στιγμές της Ιστορίας όπως η μάχη του Ύπρ (στην οποία για πρώτη φορά έγινε χρήση χημικών ουσιών) αλλά και αμφιλεγόμενα πρόσωπα όπως αυτό του  Φριτς Χάμπερ (βραβευμένου με Νόμπελ Χημείας αλλά παράλληλα και εγκληματία πολέμου), του οποίου η σύζυγος αυτοκτόνησε με το υπηρεσιακό του περίστροφο αφού απέτυχε να τον πείσει να μη χορηγήσει το χλώριο στα γαλλικά, αγγλικά και καναδικά στρατεύματα). Εσείς όταν παρακολουθήσετε τη σειρά, όπως άλλωστε και το ακόλουθο ντοκιμαντέρ, ίσως σταθείτε αλλού και πάλι όμως κάτι θα μάθετε. Ως την επόμενη φορά λοιπόν, να είστε καλά. –

.

.

.

*H φωτογραφία του Einstein με τους γιους του είναι από εδώ. Tο γράμμα του Einstein το βρήκα εδώ και μπορείτε να διαβάσετε και την αγγλική του μετάφραση. και τέλος η φωτογραφία με το γιο του Hans Albert και τον εγγονό του είναι από εδώ.

.

Πηγές:

.

.

.

Genius: Μια συναρπαστική σειρά για τη ζωή και το έργο του Albert Einstein – Η σχέση του με τον Freud, τον Jung και τον ψυχικά πάσχοντα γιo του Eduard / Μέρος Ι

.

.

Ομολογώ πως για την προσωπική ζωή του Albert Einstein, γνώριζα ελάχιστα πράγματα κι ως τώρα εκείνο το οποίο είχα βρει περισσότερο ενδιαφέρον ήταν η αλληλογραφία του με τον πατέρα της ψυχανάλυσης, Sigmund Freud καθώς και η συνάντησή τους  που έλαβε χώρα το 1927 στο Βερολίνο.

Είχαν γνωριστεί το 1926, αντάλλασαν επιστολές σποραδικά, αλλά όπως αναφέρει ο Thomas Levenson στο βιβλίο του Einstein in Berlin, ο λαμπρός επιστήμονας έδειχνε σκεπτικισμό απέναντι στην ψυχανάλυση κι ας αναγνώριζε στον Freud πως είχε ανακαλύψει μια ευφυέστατη προσέγγιση.

Στα 75 γενέθλια μάλιστα του μεγάλου ψυχαναλυτή του έγραψε πως είχε διαβάσει τις εργασίες του και απόλαυσε σ’ αυτές μια «ομορφιά και διαύγεια» που μόνο μ’ αυτήν του μεγάλου  Schopenhauer θα μπορούσε να συγκρίνει. Για μένα αναμφίβολα αυτή η σύγκριση δείχνει πολλά για το πως έβλεπε τη θεωρία του Freud.

Διάβασα λοιπόν χωρίς την παραμικρή έκπληξη πως η λεπτομερής αρχιτεκτονική των θεωριών του δεν τον έπειθε κι έτσι αρνήθηκε δύο φορές μάλιστα, να στηρίξει τον Freud στην υποψηφιότητά του για το Nobel Ιατρικής.

Σε κείνη τη συνάντηση πάντως που έγινε σε πολύ καλό κλίμα φαίνεται πως ο Einstein είπε πως προτιμά να παραμείνει στο σκοτάδι, μη έχοντας κάνει ψυχανάλυση, σε αντίστοιχη πρόταση που του έγινε κι ο Freud με τη σειρά του σχολίασε αργότερα σε επιστολή του προς φίλο του με χιούμορ πως ο Einstein «καταλαβαίνει τόσο από ψυχολογία όσο εγώ από φυσική, έτσι είχαμε μια πολύ ευχάριστη συζήτηση».

Τι άλλο γνώριζα πέρα απ’ αυτά; Πως ο Einstein  κυκλοφορούσε ατημέλητος, πως τον αμφισβήτησαν πολύ αρχικά αλλά μετέπειτα έγινε ένα είδος ροκ σταρ στον τομέα του κι όλ’ αυτά σε γενικές γραμμές.

Κι αυτό, επειδή μ’ είχε απασχολήσει δεόντως το επιστημονικό του έργο, κυρίως λόγω της έλξης μου για την κοσμολογία και σ’ αυτό είχα εστιάσει, όπως υποθέτω και κάποιες/οι από ‘σας αφού διαλέξαμε το αντίστοιχο μάθημα στο Mathesis. Έτσι παρακολούθησα με μεγάλο ενδιαφέρον την πρώτη σεζόν της νέας σειράς του National Geographic που έκανε πρεμιέρα τον περασμένο Απρίλιο (στις 25/4/2017, πιο συγκεκριμένα) και τη βρήκα κάτι παραπάνω από συναρπαστική.

Γυρισμένη σε πανέμορφα φυσικά τοπία, με εξαιρετική φωτογραφία, προσεγμένα κουστούμια και βέβαια ηθοποιούς με δεινή υποκριτική ικανότητα. Βασίζεται στο βιβλίο του Walter Isaacson που έχει τίτλο Einstein : his life and universe που φυσικά αξίζει να διαβάσετε και το σενάριο της ανέπτυξαν περαιτέρω οι: ο Noah Pink και Kenneth Bille.

.

Albert_Einstein_and_his_wife_Mileva_Maric.jpg
Albert and Mileva Einstein, 1912

.

Τι έμαθα απ’ όσα επεισόδια παρακολούθησα ως τώρα και μπορώ να σας το γράψω; Για τη γέννηση της κόρης του Liserl, του πρώτου του παιδιού δηλαδή του οποίου η τύχη δεν έχει εξακριβωθεί παρά τα όσα θα δείτε στη σειρά, τη σχέση του με την αρχικά συμφοιτήτριά του κι αργότερα σύζυγό του και μητέρα των παιδιών του Σέρβα  Mileva Marić, (αξιοσημείωτο είναι πως το 1892, ο πατέρας της επιδίωξε και πήρε την άδεια του τότε Υπουργού Παιδείας για να της επιτρέψει να παρακολουθήσει μαθήματα φυσικής που προορίζονται για αγόρια), τις δυσκολίες που αντιμετώπισε μέχρι να γίνουν αποδεκτές οι ιδέες του και πολλά ακόμη που ευελπιστώ πως θ’ ανακαλύψετε μόνες/οι σας.

Το επεισόδιο λοιπόν στο οποίο θα εστιάσω εγώ σήμερα, είναι το πέμπτο στη σειρά και σχετίζεται μ’ όλα αυτά. Γιατί διάλεξα όμως ειδικά το συγκεκριμένο;

Για τρεις λόγους: επειδή εκεί εμφανίζεται ο Carl Jung ως θεραπευτής του δεύτερου γιου του Einstein, Eduard, αλλά κι ο τόσο σημαντικός συγγραφέας Franz Kafka έστω και λίγο και τέλος επειδή μεγάλο μέρος του έχει γυριστεί στην Πράγα, μια πόλη στους δρόμους της οποίας πάντα αισθανόμουν, ανεξήγητα, σαν στο σπίτι μου.

Κατά την περίοδο που διαδραματίζεται το επεισόδιο αυτό, ο γιος του Einstein που σπούδαζε ιατρική έχει αποπειραθεί ν’ αυτοκτονήσει, ομολογεί ευθαρσώς στον Jung πως μισεί τον πατέρα του ενώ νοσηλεύεται ήδη σε κλινική που χρησιμοποιεί σύμφωνα με τις επιστημονικές αντιλήψεις της εποχής την υδροθεραπεία.

Ο δε Einstein βρίσκεται στο σημείο του ν’ αντιληφθεί ότι χρειάζεται τη συνεργασία ενός αστρονόμου και στην ιστορία θα μπει ο Erwin Finlay-Freundlich.

Τη συνέχεια όμως θα σας την γράψω, την επόμενη φορά.

.

.

(συνεχίζεται εδώ)

.

*Η φωτογραφία της ανάρτησης των Freud-Einstein είναι από εδώ και του ζεύγους Einstein είναι από εδώ.

.