«Με τη μυρωδιά του χώματος»: παρουσίαση της δεύτερης ποιητικής συλλογής του Θωμά Αρμπιλιά στο «Ανάκατα» – Πέμπτη 6 Οκτωβρίου 2022

Εκδόσεις των Άλλων

Παρουσίαση βιβλίου: «Γλωσσικό αντάρτικο» του Χρήστου Ποζίδη

(φωτογραφία: προσωπικό αρχείο)

Στην εποχή των κινημάτων, που μας απασχολεί το έμφυλο ζήτημα και μας ενδιαφέρει να προταθούν από τα κάτω συμπεριληπτικοί όροι για μακροχρόνια καταπιεσμένες ομάδες, είναι φυσικό, διερευνώντας τα όρια της γλώσσας κι αναγνωρίζοντας τις πατριαρχικές της επιβολές, ν’ αναζητάμε εναλλακτικούς προσδιορισμούς, απαλλαγμένους πρωτίστως απ’ σεξιστικό τους φορτίο. Σ’ αυτήν την αναζήτηση, χωράει φυσικά συζήτηση, αμφισβήτηση, ανασύνταξη. 

Οι αυτοματισμοί μας, συμβαίνει συχνά να μας οδηγούν στην υιοθέτηση μιμητικών στάσεων και κάπως έτσι, αρκετά άτομα «υιοθετήσαμε» αρχικά το παπάκι (@), για ν’ αναφερθούμε σε όλα τα μέλη μιας Χ ομάδας, χωρίς να πέσουμε στην παγίδα του γενετικού προσδιορισμού. Κάναμε άραγε καλά; Δε γράφω σωστά, γιατί το «σωστό» είναι σχετικό και δεν είναι το γραμματικά σωστό που μ’ ενδιαφέρει, αλλά καθαρά το εννοιολογικό. Και τι μας έσπρωξε άραγε, ν’ αφήσουμε το παπάκι κατά μέρος και να στραφούμε στη συνέχεια, στο ουδέτερο γένος καλημερίζοντας «όλα σας», όπως κάνω εγώ, προς το παρόν, για παράδειγμα;

Έτυχε λοιπόν, να συζητήσω μερικές παρόμοιες σκέψεις διά αλληλογραφίας (όπως έλεγαν κάποτε), με το Χρήστο Ποζίδη, συγγραφέα του πολύ χρήσιμου βιβλίου, «Γλωσσικό αντάρτικο», που κυκλοφορεί απ’ τις εκδόσεις «Άπαρσις» απ’ το 2020 και προφανώς αυτό παρουσιάζω σήμερα εδώ, μιας και το βρήκα επίσης αφυπνιστικό, απολαυστικό κι επίκαιρο. 

Ο Ποζίδης, με εύληπτο τρόπο θέτει μια σειρά ερωτημάτων (πότε σαφώς διατυπωμένων και πότε ευκόλως εννοουμένων), για τη φύση και τη χρήση της γλώσσας και παραθέτοντας τα επιχειρήματα του, τ’ απαντάει παίρνοντας φυσικά πολιτική θέση. Δε θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, αφού η επιλογή λεξιλογίου πάντα αποτυπώνει την ιδεολογία και την κουλτούρα μας. Κι έτσι σαφώς καταλαβαίνουμε από ποια θέση μιλά για παράδειγμα κάποιο άτομο που αναφέρεται σε «λαθρομετανάστες» κι από ποια, άλλο που κάνει λόγο για πρόσφυγες, κ.ο.κ. 

Ο συγγραφέας του συγκεκριμένου βιβλίου λοιπόν, χρησιμοποιεί παραδείγματα κι απ’ τη δική του ζωή, βάζοντας έτσι τον εαυτό του σ’ αυτά τα κείμενα, σε κάδρα που φωτίζονται και προσδιορίζονται ακόμη περισσότερο απ’ την αναγραφή ημερομηνίας και τόπου, όπου το καθένα γράφτηκε. Αυτές οι χωρίς εικόνες καρτ ποστάλ, που έχουν μικρή χρονική απόσταση απ’ το σήμερα, μας δίνουν πάντως το στίγμα του κι έχουν οπωσδήποτε διαλεκτική χροιά. 

Ο ίδιος γράφει σχετικά στον Αντίλογό του, προσπαθώντας να προετοιμάσει όσους ανθρώπους διαβάσουν το βιβλίο: «Οτιδήποτε πιο κοντινό σε κατηγοριοποίηση μπόρεσα να εντοπίσω γι’ αυτά τα κείμενα είναι η ιαπωνική αντίληψη για το δοκίμιο, ένα είδος που ονομάζεται zuihitsu. Δανειζόμενος από την πολύ ενδιαφέρουσα εισαγωγή του Π. Ευαγγελίδη στο Εγκώμιο της Σκιάς του Janichiro Tanizaki, ενδεικτικά παραθέτω πως ο όρος αναφέρεται σε ένα μεικτό είδος πρόζας χωρίς a priori περιορισμούς είδους με ετερόκλητες κι ελεύθερες ιδέες και συγκρίσεις…»

Στο οπισθόφυλλο αναγράφονται επίσης τα εξής, που παραθέτω συμπληρωματικά για να καταλάβετε περισσότερα σχετικά με τους στόχους του: «Η Γλώσσα ως πεδίο πάλης. Μέσα στα λόγια μας φωλιάζουν, συνειδητά ή ασύνειδα, ιδέες αντικρουόμενες, επιθυμίες, σχέσεις ιεραρχίας ή τάσεις ισοπέδωσής της. Μέσα στις λέξεις, στην υφή και στο νόημα τους, συναντιούνται δύο κοσμοθεωρίες. Η εξουσιαστική, που θέλει τον κόσμο, την κοινωνία και τη γλώσσα ως συστήματα κλειστά, μη αναστρέψιμα ή εξελίξιμα για να παγιώσει την ισχύ της· από την άλλη, η δημώδης γλώσσα, θυμική, αυτοσχεδιαστική κι ελεύθερη που προκρίνει την εγγύτητα, τη διαρκή ευλυγισία κι εξέλιξη, την απτότητα και την αντίσταση στους θεσμικούς γλωσσικούς και νοηματικούς περιορισμούς.
Στο Γλωσσικό Αντάρτικο, πέρα από τις δύο συγκρουόμενες κοσμοθεωρίες ανταμώνουν – μέσα στην ελαφρότητα και την ελευθερία που εμπεριέχει ο λαϊκός – λόγος ο Bakhtin, ο Άλκης Αλκαίος, ο Chomsky, ο Barthes, αλλά και χαρακτήρες του κουκλοθέατρου, ένας γλωσσολόγος που φλερτάρει, ένα παπάκι και τα συνθήματα των καταστασιακών…
»

Το δίπολο επομένως που τον ενδιαφέρει ν’ αναδείξει είναι αυτό του καθεστωτικού ιδιώματος αφενός, της εξουσιαστικής γλώσσας δηλαδή, και του λαϊκού ταξικού ιδιώματος αφετέρου. Και το πετυχαίνει άριστα, θεωρώ. Όταν διαβάσετε κι εσείς το βιβλίο άλλωστε, πέρα απ’ το ότι θα μάθετε πολλές χρήσιμες πληροφορίες, θα βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα. Και θα ‘ταν ωραίο, να τα συζητήσουμε κι από κοντά όλα όσα θίγει, κάποτε.

.

Βιογραφικό σημείωμα: Ο Χρήστος Ποζίδης γεννήθηκε το 1992 στην Κέρκυρα. Εργάζεται ως Δάσκαλος Ειδικής Αγωγής και είναι απόφοιτος του Μεταπτυχιακού Προγράμματος ‘Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία’ του Ανοιχτού Πανεπιστημίου Κύπρου (πηγή: Βιβλιονέτ).

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ‘Ψ’: «ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΜΚΟ;»

Σε μια περίοδο που προωθείται από την κυβέρνηση Μητσοτάκη η προδιαγεγραμμένη και ποικιλότροπη ιδιωτικοποίηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας στο σύνολό του, με τις υπηρεσίες του σκόπιμα, από μακρού και παντού, δραστικά υποστελεχωμένες και υποχρηματοδοτημένες, τα όσα προκύψαν με τις αποκαλύψεις για τα τεκταινόμενα στα Ιωάννινα, με τις κολλεγιές της πανεπιστημιακής ψυχιατρικής κλινικής και μιας ΜΚΟ, δεν θάπρεπε να περάσουν ασχολίαστα. Πόσο μάλλον που το Δίκτυο «ΑΡΓΩ» των ΜΚΟ ψυχικής υγείας έσπευσε να δώσει την πλήρη υποστήριξή του σ΄ αυτές τις διαδικασίες μείξης δημόσιου/ιδιωτικού, στην κατεύθυνση πάντα της προϊούσας μετάλλαξης του πρώτου στο δεύτερο.

Με τρόπο, διαδικασίες και λογικές καθ΄ όλα όμοιες με αυτές που είδαμε να εκτυλίσσονται με τη συνεργασία μιας πανεπιστημιακής παιδιατρικής κλινικής του νοσοκομείου ΑΤΤΙΚΟΝ με τον ιδιωτικό όμιλο ΙΑΣΩ, η πανεπιστημιακή ψυχιατρική κλινική των Ιωαννίνων ουσιαστικά συγχωνεύεται με την ΜΚΟ ΕΠΡΟΨΥΗ (Εταιρεία Προαγωγής Ψυχικής Υγείας Ηπείρου). Αν και εδώ και πολλά χρόνια λειτουργούσε η πρακτική της μείξης των λειτουργιών της πανεπιστημιακής κλινικής και της εν λόγω ΜΚΟ, με προσωπικό που αντάλλασσαν μεταξύ τους (στο όνομα, υποτίθεται, και της «εκπαίδευσης») κά, το αποφασιστικό βήμα προς την ολοκλήρωση της μετάλλαξης φαίνεται να γίνεται με τα νέα κοινοτικά προγράμματα της, υποτιθέμενης, «έγκαιρης παρέμβασης στην ψύχωση». Το πανεπιστήμιο κάνει αίτημα για το πρόγραμμα από κοινού με την ΕΠΡΟΨΥΗ (γιατί, βασικά, στις ΜΚΟ τα δίνουν), αλλά επειδή και η πανεπιστημιακή κλινική είχε εδώ και χρόνια μια κατ΄ όνομα μονάδα «έγκαιρης παρέμβασης στην ψύχωση», συμφώνησαν να τις συγχωνεύσουν βάζοντας έναν επιστημονικά υπεύθυνο και στις δυο, που είναι ο διευθυντής της πανεπιστημιακής κλινικής. Ετσι, η κάλυψη από προσωπικό, που δεν έχει η πανεπιστημιακή μονάδα, θα γίνει από αυτό της ΜΚΟ, ενώ το πανεπιστήμιο (δημόσιο) παραχωρεί στη ΜΚΟ μεγάλο μέρος του χώρου του ΚΨΥ των Ιωαννίνων (που είναι προφανώς υπό τον έλεγχό του) για να κάνει τη δουλειά της.

Όλα αυτά από το «Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας» της ΕΕ, που είναι έκτακτη κοινοτική χρηματοδότηση ορισμένου χρόνου. Και μετά; Ξέρουν πολύ καλά για το «μετά». Το έχουν βιώσει ήδη με την υπάρχουσα, εδώ και χρόνια «στα χαρτιά», μονάδα «έγκαιρης παρέμβασης στην ψύχωση». Και ξέρουν όλοι ότι το επίδικο είναι, αφενός, η απορρόφηση των κονδυλίων και αφετέρου, με όχημα αυτές τις διαδικασίες, η βαθμιαία διείσδυση του ιδιωτικού μέσα στο δημόσιο, η αντικατάσταση της μονιμότητας των σχέσεων εργασίας με σχέσεις εργασίας ιδιωτικού δικαίου, ελαστικές, προσωρινές κλπ. Ότι οι χώροι του Δημοσίου προσφέρονται για χρήση και εκμετάλλευση από ιδιωτικά συμφέροντα.

Αυτή η διείσδυση των δήθεν «μη» κερδοσκοπικών ΜΚΟ στο Δημόσιο συναντάει την λαμπρή αποδοχή, μέσω και μιας γλαφυρής περιγραφής της, από τον διευθυντή της πανεπιστημιακής κλινικής των Ιωαννίνων Θωμά Υφαντή (που είχε διατελέσει και σύμβουλος στο Υπουργείο Υγείας επί θεμάτων ψυχικής υγείας για πολλά χρόνια επί της προηγούμενης κυβέρνησης). Με το γνωστό παραμύθι ότι οι ΑΜΚΕ (ή ΜΚΟ, το ίδιο είναι) είναι μέρος του «ευρύτερου δημόσιου», σε διάκριση από τον ονομαζόμενο «στενό δημόσιο» τομέα των κρατικών υπηρεσιών, που χρησιμοποιείται από παλιά από τις κρατικοδίαιτες ΜΚΟ, αφενός για να καλυφθεί η ιδιωτικοποίηση των υπηρεσιών, στην οποία συνίσταται η ίδια η ύπαρξη και λειτουργία των ΜΚΟ ψυχικής υγείας (με πρώτη στη σειρά την ιδιωτικοποίηση των σχέσεων εργασίας) και, αφετέρου, για την δαιμονοποίηση των υποστηρικτών του Δημοσίου (ενός Δημοσίου, φυσικά, ριζικά διαφορετικού από αυτό όπως υπάρχει σήμερα, αλλά Δημοσίου) ως «κρατιστών».

Γνωρίζουμε όλοι το ρόλο των ΜΚΟ στην δήθεν ψυχιατρική μεταρρύθμιση: ένα μεγάλο μέρος αυτού του «δήθεν» αφορά τις ΜΚΟ, τον τρόπο ύπαρξης και λειτουργίας τους. Τις δήθεν «κινητές μονάδες», τον δήθεν «κοινοτικό» χαρακτήρα τους, τις επιλογές ασθενών για τις στεγαστικές τους δομές και τις επιστροφές ασθενών στα ψυχιατρεία όσων δεν «ταιριάζουν» στη δομή, ωσάν εμπορευμάτων που «δεν μας βγήκαν καλά», την πειθαρχική διαχείριση, τις κλειστές πόρτες, ενίοτε και τις καθηλώσεις.

Γνωστές και οι διασυνδέσεις που έχουν νομοθετηθεί από τις μνημονιακές κυβερνήσεις, οι οποίες δίνουν τη δυνατότητα συνιδιοκτησίας ιδιωτικής κλινικής και ΜΚΟ. Γνωστή και η πρόσφατα νομοθετημένη ανάθεση των ακούσιων νοσηλειών σε προσωπικό των ΜΚΟ (από κοινού, φυσικά, με την αστυνομία).

Το Δίκτυο «ΑΡΓΩ» (η συνομοσπονδία των ΜΚΟ ψυχικής υγείας) βγήκε, ως ήταν αναμενόμενο, σε υποστήριξη των ιδιωτικοποιήσεων που συντελούνται στις ψυχιατρικές υπηρεσίες των Ιωαννίνων (αλλά και αλλού). Να θυμίσουμε μόνο, εν προκειμένω, το συμβάν που σημαδεύει διαχρονικά τη φύση και το ρόλο του Δικτύου αυτού. Την επιστολή τους στον επίτροπο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων της ΕΕ Λάζλο Αντόρ, την 1η Αυγούστου 2011, εν μέσω των μνημονίων που είχαν πρόσφατα ξεκινήσει, με την οποία, εκλιπαρώντας να μη τους μειωθεί (μόνο σ΄ αυτούς) η χρηματοδότηση, τόνιζαν: «Αγαπητέ Επίτροπε, όπως είναι παγκοσμίως γνωστό, η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια σοβαρή οικονομική κρίση. Μέσα σ΄ αυτό το πλαίσιο όλα τα μέλη του δικτύου «ΑΡΓΩΣ» θα συμμετάσχουμε ενεργά στην Εθνική προσπάθεια για την εφαρμογή του τρέχοντος προγράμματος οικονομικής προσαρμογής, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ποιότητα των υπηρεσιών και τη συνέχιση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης….

…(σας ζητάμε) να εξαιρέσετε το πρόγραμμα Ψυχαργώς από την δημοσιονομική προσαρμογή και το Μνημόνιο ως ενός βασικού πολιτικού και κοινωνικού στόχου του Ελληνικού κοινωνικού κράτους και μιας σημαντικής επένδυσης του ESF».

Ο ίδιος, τότε όπως και τώρα, πρόεδρος του Δικτύου «ΑΡΓΩ» υπογράφει, εκ μέρους όλων των ΜΚΟ ψυχικής υγείας, αυτή την προκλητική υποστήριξη των μνημονίων.

Ο ίδιος τώρα, όπως και τότε, μιλά γι΄ αυτή την άκρως τραγελαφικού χαρακτήρα τηλεφωνική γραμμή 10306 για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας στην ψυχική υγεία, παραλείποντας, όμως, να αναφέρει την παραχώρηση, μετά από μια ολιγόμηνη «εθελοντική» παρέμβαση, ενός εκατομμυρίου ευρώ, από το γνωστό ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, στους φορείς του «εγχειρήματος» (πανεπιστήμιο, ΜΚΟ κλπ).

Αλλά και για τις «βόλτες» των ΜΚΟ στις κατεστραμμένες από τις πυρκαγιές περιοχές, στη Β. Εύβοια, στο Μάτι κλπ.

Όσο για τις «δωρεάν υπηρεσίες» που υποτίθεται ότι παρέχουν οι ΜΚΟ ψυχικής υγείας, αρκεί η εμπειρία που μπορεί να έχει κανείς από τις ψυχοθεραπευτικές υπηρεσίες που παρέχονται επί πληρωμή σε κάποια κέντρα ημέρας των ΜΚΟ αυτών – αλλά και πολλά άλλα μέσα από πολυπλόκαμες διαδρομές. Χωρίς να ξεχνάμε την απαίτηση για την παρακράτηση των συντάξεων των ενοίκων των στεγαστικών δομών (που τη ξεκίνησαν αλλά δε τελεσφόρησε, τουλάχιστον ως επίσημη εφαρμογή), αλλά και το πλούσιο ιστορικό διαφθοράς και σφετερισμού εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ σε πολλές ΜΚΟ.

Το επίδικο σήμερα για τις ΜΚΟ ψυχικής υγείας και σε όσους συμπορεύονται μαζί τους είναι, και πάλι, η ευκαιρία που αναδύεται για απορρόφηση κονδυλίων. Και όπως εν προκειμένω αναφέρουν, είναι τα κονδύλια του «Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας», που συγκροτήθηκε από την ΕΕ εν μέσω της πανδημίας ως παρέμβαση «εκτάκτου ανάγκης», στα πλαίσια του οποίου προβλέπονται και κάποια προγράμματα για την ψυχική υγεία – ανάμεσά τους και για την λεγόμενη «έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση». Πανεπιστημιακές σχολές και κλινικές σε όλη τη χώρα, όπως και ΜΚΟ ψυχικής υγείας σπεύδουν, για μιαν ακόμη φορά, να επωφεληθούν από αυτά με όχημα τις ψευδοεπιστημονικές κατασκευές που έχουν οικοδομήσει πάνω στη βάση ενός άκρατου βιολογισμού και των επικρατουσών διαγνωστικών ταξινομήσεων. Στην ουσία, πρόκειται για μια ψευδο «έγκαιρη παρέμβαση», πιο πολύ ως ενός από τα συνήθη αφηγήματα σ΄ ένα πανεπιστημιακό σύγγραμμα, παρά ως μιας έμπρακτης και ουσιαστικής θεραπευτικής παρέμβασης. Και πώς, άλλωστε, μπορεί να υπάρξει μια ουσιαστική παρέμβαση πάνω σ΄ ένα κοινωνικό τοπίο τελείως άδειο από υπηρεσίες ψυχικής υγείας, που να είναι κοινοτικά βασισμένες και με μια κουλτούρα και πρακτική που θα έδινε τη δυνατότητα για μια «άλλου τύπου» συνάντηση με την οδύνη, με το πραγματικό αίτημα για μια ουσιαστική απάντηση στις ανάγκες του πάσχοντος υποκειμένου; Όταν η «έγκαιρη παρέμβαση στην ψύχωση» ανάγεται σε μια ξεκομμένη δράση, ως μια ιχνηλάτηση του «συμπτώματος της αναδυόμενης νόσου», που θα αντιμετωπιστεί, φυσικά, πρωτίστως, ή και αποκλειστικά, φαρμακευτικά; Ενώ, μάλιστα, μερικές φορές μπορεί και να είναι απλώς έκφραση της διαφορετικότητας του υποκειμένου;

Μεγάλη η συζήτηση για την «έγκαιρη παρέμβαση στη ψύχωση» που διατυμπανίζουν η πανεπιστημιακή ψυχιατρική και οι ΜΚΟ. Δεν θα σταματήσει εδώ.

26/9/2022

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Πρωτοβουλία ‘Ψ’: «Προβολή της ταινίας «Καπερναούμ», Παρασκευή, 30/9/2022, στις 8 μμ»

Προβολή της ταινίας «Καπερναούμ» της Nadine Labaki, Παρασκευή, 30/9/2022, στις 8μμ, στο χώρο της Πρωτοβουλίας, Αιθαλίδου 11- Μετρό Αγ.Ιωάννη (διάρκεια -126 λεπτά).

Η ταινία, σε σκηνοθεσία της Λιβανέζας Ναντίν Λαμπάκι, γυρίστηκε το 2018 και αναφέρεται σε πράγματα που ζούμε εδώ και σε πολλές χώρες της Ευρώπης, αν και με όχι τόσο ορατό και ακραίο τρόπο (πιθανόν, όμως, όχι ακόμα), όπως στο Λίβανο και σε άλλες χώρες της Ασίας και της Αφρικής.

Η Ν. Λαμπάκι γύρισε τη ταινία μετά από πολυετή έρευνα πεδίου, εκτενείς συνεντεύξεις με ανθρώπους που πράγματι ζουν έτσι εκεί. Παράνομη μετανάστευση, παραμελημένα παιδιά, προσφυγική ζωή, τα κλειστά σύνορα, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία, η αδιαφορία μπροστά στον πόνο του άλλου: η ταινία αυτή (το «Καπερναούμ», εκτός από την αρχαία πόλη στη Μέση Ανατολή, σημαίνει και τα «ατάκτως ερριμμένα ερείπια») θίγει τα πλέον κρίσιμα και οδυνηρά προβλήματα της σημερινής κοινωνίας, μέσα από μια ιστορία που ξεπηδάει αυθεντικά μέσα από τον κόσμο για τον οποίο μιλάει. Ισως γι΄ αυτό και δέχτηκε, από αρκετούς, τόση αρνητική κριτική, ότι η ταινία γλιστράει στον εύκολο συνασθηματισμό κλπ).

Η ταινία ξεκινάει με τη δίκη ενός 12χρονου αγοριού που έχει μαχαιρώσει ένα κάθαρμα, όπως το αποκαλεί, και κινδυνεύει με πενταετή φυλάκιση, την ίδια στιγμή που σε ένα ξέσπασμά του μπροστά στον σαστισμένο δικαστή θέλει με τη σειρά του να μηνύσει τους ίδιους του τους γονείς γιατί τον έφεραν στη ζωή.

Πρόκειται για το οδοιπορικό του μικρού Ζαΐν, ενός ατίθασου χαρισματικού αγοριού, το οποίο επαναστατεί ενάντια στη γεμάτη κακουχίες ζωή του και παλεύει να βρει τρόπο να επιβιώσει στις παραγκουπόλεις του Λιβάνου. Ενός αγοριού που έμαθε από πολύ μικρός να είναι άντρας και προστάτης της αδελφής του, καθώς και ενός βρέφους ενός έτους, που η μητέρα του, προερχόμενη από την Αιθιοπία και παράνομα εγκατεστημένη εκεί, αναγκάστηκε να το εγκαταλείψει, γιατί τη συνέλαβαν σ΄ ένα κατάστημα όταν προσπαθούσε να τηλεφωνήσει στην οικογένειά της.

 Μια αυθεντική απεικόνιση της χαοτικής παραγκούπολης στα πέριξ της Βηρυτού, όπου η ζωή στοιχίζει φτηνά, τα παιδιά παραπαίουν ανάμεσα σε εγκατάλειψη και εμπορευματοποίηση, χωρίς την όποια ελπίδα στο όποιο μέλλον.

Όλοι οι πρωταγωνιστές είναι μη επαγγελματίες ηθοποιοί, οι ζωές των οποίων καθρεφτίζουν την ζοφερή πραγματικότητα της ταινίας.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΜΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Μόλις κυκλοφόρησε απ’ τις «Εκδόσεις των Συναδέλφων» το νέο βιβλίο του Θόδωρου Μεγαλοοικονόμου

Το νέο βιβλίο της Annacarla Valeriano για τη Franca Ongaro Basaglia

Το νέο βιβλίο της Annacarla Valeriano αφορά τη σύντροφο του Franco Basaglia, τη Franca Ongaro, που γεννήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 1928 στη Βενετία. Μας παρουσιάζει τη βιογραφία εκείνης, που τελείωσε κλασσικό λύκειο, ξεκίνησε την πορεία της ως συγγραφέας παιδικών ιστοριών για να γίνει αργότερα δοκιμιογράφος, που αγωνίστηκε για τη μοίρα των ψυχικά πασχόντων, που εκλέχτηκε στο Ιταλικό κοινοβούλιο και προσπάθησε να περάσει νόμους σύμφωνα με το πνεύμα της αποϊδρυματοποίησης που οραματίστηκε μαζί με το σύζυγό της.

Η δική του πληθωρική προσωπικότητα, η δική της συστολή και οι πατριαρχικές αντιλήψεις για τη θέση της γυναίκας εκείνη την εποχή, ήταν οι αιτίες που η Franca έμενε στη σκιά και θεωρούνταν στην καλύτερη περίπτωση, γραμματέας και δακτυλογράφος του όσο εργαζόταν στην ομάδα του στο ψυχιατρείο της Γκορίτσια, μεταξύ 1961 και 1968.

Η έρευνα όμως της Annacarla Valeriano (γνωστή μας απ’ το εξαιρετικό της βιβλίο για τις «Γυναίκες στα άσυλα της φασιστικής Ιταλίας») στα αρχεία της οικογένειας που φυλάσσονται στο νησί San Servolo, έδειξε ότι τα κείμενα που δημοσιεύτηκαν με τ’ όνομά του ήταν αποτέλεσμα αναλυτικών συζητήσεων μεταξύ τους που διαρκούσαν ακόμη και βδομάδες ολόκληρες κι εκείνη συστηματοποιούσε και δακτυλογραφούσε όλες αυτές τις σκόρπιες σκέψεις, τις σημειώσεις τους, ώστε να γίνουν συγκεκριμένες και να τυπωθούν για να διαβαστούν. Είχε αναμφίβολα λοιπόν καθοριστική συμβολή στο έργο του, παρά το ότι τα όρια της είναι δυσδιάκριτα.

Έχει σημασία φυσικά το γεγονός ότι το 1963, μετακόμισε για λίγο στο Ντίγκλετον της Σκωτίας, στη Θεραπευτική Κοινότητα που ίδρυσε εκεί το 1952 ο Maxwell Shaw Jones, για να βιώσει τον τρόπο λειτουργίας της κι αφού ανακάλυψε τον Erving Goffman , μετέφρασε το 1967, 1968, 1969 και 1971 (μαζί με τον Enrico Basaglia), στη γειτονική χώρα τα δοκίμια του: «εισάγοντας την κοινωνιολογική οπτική στην ιταλική ψυχιατρική» κι όπως εξηγεί περαιτέρω η συγγραφέας του συγκεκριμένο βιβλίου σε συνέντευξή της «ένιωσε ότι για να ερμηνευθεί και να κατανοηθεί η ψυχική ασθένεια ήταν απαραίτητο να επιστρέψουμε σ’ αυτό που την προκάλεσε. Κι αυτές οι ρίζες (ενν: του προβλήματος) βρίσκονταν συχνά στην κοινωνία…»

Εκτός από τα βιβλία του Goffman, μετέφρασε κι εκείνο του Gregorio Bermann με τίτλο «La salute mentale in Cina» το 1972. Αλλά καθώς την απασχολούσαν και τα θέματα που άπτονταν των δικαιωμάτων των γυναικών δημοσίευσε και μια σειρά σχετικών άρθρων που συγκεντρώθηκε το 1981 στον τόμο «Una voce», συνεργάστηκε με την εγκυκλοπαίδεια ENAUDI για την οποία επιμελήθηκε το λήμμα «Γυναίκα», έγραψε για το CNR μια ιστορία του ασύλου και της εξέλιξής του για τα λύκεια με τίτλο «Asylum Why» και επιμελήθηκε φυσικά, τη συλλογή των γραπτών του Franco Basaglia. (πλήρη βιβλιογραφία θα βρείτε εδώ).

Το 1982 εξελέγη Γερουσιαστής (της ανεξάρτητης Αριστεράς) στο Ιταλικό Κοινοβούλιο κι έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη νομοθεσία που αφορούσε τους ψυχικά πάσχοντες. Όπως ξέρουμε ο νόμος 180, γνωστός και ως «Νόμος του Μπαζάλια» είχε ψηφιστεί απ’ τις 13 Μαΐου του 1978, αλλά ήταν σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστος, καθώς οι Περιφέρειες στις οποίες είχε ανατεθεί το έργο της προετοιμασίας των δομών κι υπηρεσιών που θα υποδέχονταν τα άτομα με προβλήματα ψυχικής υγείας, αφού θα έκλειναν τα ψυχιατρικά νοσοκομεία, δεν είχαν δραστηριοποιηθεί αναλόγως. Κι ο δικός της αγώνας, μετά το θάνατο εκείνου, που υπερασπίστηκε μέχρι το τέλος της ζωής της τη μνήμη του και τις απόψεις του, εστιάστηκε ακριβώς στην εφαρμογή αυτού του νόμου και συνακόλουθα στη δημιουργία νέων τμημάτων ψυχικής υγείας, που πρότεινε καταθέτοντας δύο νομοσχέδια.

Όπως αναφέρεται εδώ, πίστευε πως: ««μπορεί να ειπωθεί ότι η φρίκη των ασύλων δεν εξαφανίζεται μόνο με νόμο και κυρίως δεν «επανεμφανίζεται» μόνο στην παλιά θεσμική μορφή αλλά και στο άσυλο που επανιδρυματίζει επίσης στις νέες υπηρεσίες, στους περιορισμούς που γίνονται εκ νέου αποδεκτοί ως «φυσικοί» γιατί είναι αναγκαίοι ελλείψει έργων και κοινών ελπίδων, και αυτό ισχύει τόσο για τους υγιείς όσο και για τους ασθενείς. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε μια πολιτική και μια επαγγελματική κουλτούρα που να είναι πεπεισμένες για την επιστημονική και απλούστατα ηθική και ανθρώπινη ανάγκη, να θέλουμε μια αλλαγή που έχει αποδειχθεί δυνατή…»

Είχε επίσης δεσμευτεί υπέρ της αποποινικοποίησης των αμβλώσεων, συμμετείχε στη σχεδίαση ενός νομοσχεδίου για τη σεξουαλική βία και πίστευε ότι οι γυναίκες όπως εξηγείται εδώ θα έπρεπε να δείξουν αρκετή δύναμη ώστε να απαιτήσουν κάτι διαφορετικό και πιο χειραφετητικό όσον αφορά τη θεσμική αντιμετώπιση των ενόχων με το σκεπτικό ότι «για ν’ αλλάξει κάποιος την κουλτούρα της βίας και του βιασμού δε θα έπρεπε «να σκεφτεί να καταφύγει στη βία των φυλακών, στις οποίες -όπως σε όλα τα ολοπαγή ιδρύματα- προτείνεται η ίδια λογική καταπίεσης». Πρότεινε επίσης τη δημιουργία κέντρων κατά της βίας, που θ’ ανταποκρίνονται στις ανάγκες των θυμάτων με τον πιο ολοκληρωμένο τρόπο, κ.α..

Κι αφού αγωνίστηκε σ’ όλη της τη ζωή, «κόντρα σε όλους τους τοίχους» και τα τείχη, πέθανε στη Βενετία, στις 13 Ιανουαρίου 2005, μετά από μακροχρόνια ασθένεια, σε ηλικία 77 ετών, αφήνοντας πίσω της όλη αυτή την προσφορά και το έργο, που αποδεικνύουν πόσο σπουδαία γυναίκα ήταν.

.

Πηγές:

Franca Ongaro, una vita contro i muri

Franca Ongaro Basaglia: la forza gentile del codice femminile

CONTRO TUTTI I MURI. Franca Ongaro Basaglia nella biografia di Annacarla Valeriano

Una vita da matti: scompare Franca Ongaro Basaglia
di Franco Rotell
i