Παρουσίαση του βιβλίου: Behind the Shock Machine – The untold story of the notorious Milgram psychology experiments

..

BehindTheShockMachine_HR

..

Όσοι διαβάζετε αυτό το blog σταθερά, γνωρίζετε αρκετά πράγματα για τα πειράματα του Stanley Milgram αλλά και για τον ίδιο, απ’ τις αναρτήσεις που έχουν ανέβει εδώ τα προηγούμενα χρόνια. Δεν χρειάζεται να σας κάνω ιδιαίτερο πρόλογο για τον άνθρωπο που συγκλόνισε τον κόσμο όταν δημοσίευσε τα συμπεράσματα του απ’ αυτά τα πειράματα, που σχετίζονταν με την συμμόρφωση και την υπακοή στην εξουσία.

Αλλά κι όσοι έρχεστε εδώ για πρώτη φορά, μπορεί να ‘χετε ακούσει για κείνον σε κάποιο ντοκιμαντέρ που αφορά το Ολοκαύτωμα, να ‘χετε δει κάποια έρευνα που σχετίζεται με τις δικές του, να ‘χετε ακούσει το τραγούδι που του αφιέρωσε ο Peter Gabriel κ.ο.κ.

Δεν θα σας ξαναγράψω λοιπόν τα γεγονότα που ήδη γνωρίζετε, αλλά θα σας παρουσιάσω την οπτική της Gina Perry που έγραψε το σχετικό βιβλίο Behind the Sock Machine-The untold story of the notorious Milgram psychology experiments”.

Κατά το χρόνο της έρευνας της 140 ηχογραφήσεις ήταν στη διάθεση της για ακρόαση, ενώ πολλές άλλες θα παραμείνουν εμπιστευτικές μέχρι το 2039, σύμφωνα με το σύστημα που επικρατεί στην Αμερική (για την ταξινόμηση και τον αποχαρακτηρισμό των αρχείων). Αναφέρει πως η κάθε μία ηχογράφηση διαρκεί περίπου 50 λεπτά και διέθεσε περίπου 200 ώρες για να τις ακούσει και πολλά χρόνια συνολικά για να ερευνήσει κάθε πτυχή τους. Στο βιβλίο παραθέτει επιλεκτικά κάποια αποσπάσματα αυτών, σε σημεία που θεωρεί ότι χρειάζεται για να υποστηρίξει τα γραφόμενα της. Έχει επίσης στη διάθεση της κάποια απ’ τα πρωτότυπα έγγραφα του Milgram καθώς και ηχογραφήσεις από ορισμένες συνεδρίες του με τον Dr. Paul Errera, που έγιναν μετά τη λήξη των πειραμάτων.

Γνωρίζουμε πως τα πειράματα έδειξαν πως ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό υποκειμένων, το 65%, ήταν διατεθειμένα να διοχετεύσουν ακόμα και τις υψηλότερες δόσεις ηλεκτροσόκ που αναγράφονταν στη σχετική γεννήτρια, υπακούοντας στις εντολές του πειραματιστή,  στα υποκείμενα που έπαιρναν μέρος σε υποτιθέμενο πείραμα για τη μνήμη, όταν έκαναν λάθος στην ανάκληση λέξεων. Συνέχιζαν τα ηλεκτροσόκ, ακόμη κι αν το υποκείμενο διαμαρτυρόταν ότι έχει πρόβλημα με την καρδιά του ή το άκουγαν να βγάζει κραυγές πόνου.

Το συμπέρασμα ήταν αβίαστο: οι περισσότεροι είμαστε πρόθυμοι να κάνουμε οτιδήποτε (ακόμα και κάτι που θέτει σε κίνδυνο συνανθρώπους μας, κάτι που θα θεωρούσαμε ανήθικο υπό άλλες συνθήκες), όταν μας το ζητά μια εξουσία/αυθεντία. Το ποσοστό ανέβηκε πολύ υψηλότερα μάλιστα, σε μετέπειτα πειράματα. Αυτή τουλάχιστον είναι η επίσημη εκδοχή για τα γεγονότα κι αυτή διδάσκεται ακόμη και σήμερα στα απανταχού πανεπιστημιακά ιδρύματα. Ήταν όμως έτσι;

Ας πάρουμε τα πράγματα απ’ την αρχή. Στην ανάρτηση που είχα ανεβάσει εδώ λοιπόν, επέμενα κι εγώ με τη σειρά μου να διευκρινίζω ότι δεν ήταν ένα μόνο το πείραμα αυτό («το πείραμα του Milgram» όπως αναφέρεται συνήθως), αλλά πολλά (πρόκειται δηλαδή για «τα πειράματα του Milgram») με διαφοροποιημένα σενάρια. Και το γνώριζα γιατί το ανέφερε η βιογραφία του ίδιου του ερευνητή.

Αυτό επισημαίνει και η Perry : ότι η ‘καρδιακή προσβολή’ ήταν ένα μόνο απ’ τα σενάρια των πειραμάτων, που σύμφωνα με τα στοιχεία, στο σύνολο τους ήταν 24. Άλλαζε η ιστορία, τροποποιούνταν το σενάριο, συμμετείχαν διαφορετικοί άνθρωποι σ’ αυτά. Σε κάποια σενάρια ο πειραματιστής έδινε οδηγίες απ’ το τηλέφωνο, σε άλλα μόνο όταν κάποιος δεχόταν 300 volt χτυπούσε τον τοίχο, ενώ πριν σε όλη τη διάρκεια του πειράματος ήταν ήσυχος κτλ. Σ’ αυτά τα σενάρια λοιπόν πάνω απ’ το 60% των υποκειμένων παράκουσε τον πειραματιστή. Τα ευρήματα λοιπόν ήταν αντίθετα απ’ αυτά στο σενάριο της ‘καρδιακής προσβολής’ που ήταν οπωσδήποτε,  το πιο δραματικό.

Αυτά τα πειράματα λοιπόν υποστηρίζει η συγγραφέας, είναι τόσο διάσημα όσο και παρεξηγημένα. Κι αιτιολογεί την άποψη της εξηγώντας τους λόγους αυτής της παρεξήγησης: α) ο ίδιος ο Milgram υποβάθμισε τα αντίθετα ευρήματα στις δημοσιεύσεις του, β) τα ΜΜΕ προέβαλλαν και διόγκωσαν τη φήμη αυτών των πειραμάτων και τη δική του που ως τότε ήταν ένας σχετικά άγνωστος επίκουρος καθηγητής, γ) μόλις 2 χρόνια πριν τη δημοσιοποίηση τους είχε προηγηθεί η δίκη του Adolf Eichmann και η Hannah Arendt είχε μιλήσει για την «κοινοτυπία του κακού» (απολύτως σχετική η ανάρτηση που θα βρείτε εδώ) οπότε κατά κάποιο τρόπο μια φιλοσοφική άποψη όπως τη δική της τεκμηρίωσε επιστημονικά μ’ αυτά τα πειράματα εκείνος κ.α.

Και γενικότερα, αναρωτιέται η Perry, έχουμε κατανοήσει ότι οι επιστήμονες είναι επίσης και παραμυθάδες (storytellers); Κατανοούμε πια διαισθητικά και υπάρχει πληθώρα αποδείξεων συνεχίζει, που δείχνει ότι οι επιστήμονες μπορεί να παράγουν αποτελέσματα για να υποστηρίξουν μια ιδιαίτερη πολιτική ή να προωθήσουν τις προσωπικές τους ατζέντες κι ότι οι ελπίδες ενός μεμονωμένου επιστήμονα για την έρευνα του μπορεί να διαμορφώσουν το αποτέλεσμα. Έκανε κάτι ανάλογο κι ο Milgram;

Η ίδια ανακάλυψε νέα στοιχεία, ένα κρυμμένο ως σήμερα πείραμα του (μια ακόμα πιο αμφιλεγόμενη παραλλαγή όπως υποστηρίζει), που την έκαναν να αναρωτηθεί αν όντως ο Milgram βρήκε ό,τι ισχυρίστηκε. Η αξιοπιστία του ως σήμερα είναι υψηλότατη αλλά εκείνη πιστεύει πως έχει σημασία ν’ αμφισβητούμε τις ιστορίες που μας έχουν πει.

Κι εκτός απ’ αυτό, «τι μας λένε τα ποσοστά γι’ αυτούς τους 730 ανθρώπους που πήραν μέρος στα πειράματα του Milgram το ’61 και το ’62;” αναρωτιέται η συγγραφέας. Αυτό που έχει χαθεί απ’ την ιστορία του πειράματος πιστεύει, είναι οι φωνές αυτών των ανθρώπων που συμμετείχαν και έχει μείνει μια απλοποιημένη επιστημονική αφήγηση που μας δείχνει μια ανησυχητική τάση μιας απρόσωπης ομάδας υποκειμένων για υπακοή στην εξουσία.

Και μετά τη λήξη των πειραμάτων, έμαθαν οι συμμετέχοντες την αλήθεια αμέσως, όπως πιστεύουμε; Ισχυρίστηκε ποτέ ο ίδιος ο Milgram ότι τους την είπε; Ή μήπως όχι; Και πως ένιωσαν όταν πληροφορήθηκαν εντέλει τι ερευνούσε;

Τις δικές του απαντήσεις σε κάποια απ’ αυτά τα ερωτήματα, έχει δώσει ο συγγραφέας της βιογραφίας του Milgram, Thomas Blass, με τον οποίο αξίζει να λάβετε υπόψη ότι είχε επικοινωνία επί τρία χρόνια η Perry (που ζει κι εργάζεται στην Αυστραλία). Παραδέχεται μάλιστα ότι οι αναφορές εκείνου για τις εκατοντάδες ηχογραφήσεις που υπήρχαν, την έκαναν να σκεφτεί να ερευνήσει με τη σειρά της αυτά τα πειράματα. Συναντήθηκαν και συζήτησαν για τον Milgram στην Αμερική (θα διαβάσετε τα πάντα για τη συζήτηση τους στο πρώτο κεφάλαιο) και της έχει γράψει μια εξαιρετική κριτική για το συγκεκριμένο βιβλίο.

Κι είναι ένα βιβλίο που όντως αξίζει να διαβάσει κάποιος, ένα βιβλίο που πραγματικά προσθέτει στοιχεία σε όσα γνωρίζαμε για τα πειράματα,  για τον ίδιο τον Milgram αλλά και για την Κοινωνική ψυχολογία ως επιστήμη. Όσον αφορά την ουσία των θεμάτων που εξετάζει όμως, όσο κι αν συμμερίζομαι απολύτως τα ηθικά ζητήματα που εγείρουν τέτοιου είδους έρευνες όσο κι αν αντιλαμβάνομαι πλήρως τις συνέπειες που μπορεί να έχουν σε κάποιους απ’ τους συμμετέχοντες (απ’ την πρώτη στιγμή άλλωστε υπήρξε δριμύτατη κριτική απ’ το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας), δεν μπορώ να συμμεριστώ την εν γένει αφισβήτηση που δείχνει η συγγραφέας σε κάθε τι σχεδόν που αφορά τον Milgram (τον χαρακτηρίζει όπως και τον F. Zimbardo και άλλους σαν αυτούς cowboys of the psychological frontier κι αυτό έχω την αίσθηση πως αν μη τι άλλο δείχνει μια κάποια προκατάληψη). 

Η δική μου άποψη και πιστέψτε με διάβασα το βιβλίο με ανοιχτό μυαλό, είναι πως αυτά που μάθαμε απ’ τα πειράματα του είναι ανεκτίμητα. Όσο κι αν μπορεί κανείς να τον ψέξει για επιμέρους ζητήματα ( το πόση πίεση π.χ. άσκησαν οι πειραματιστές στους συμμετέχοντες, το ότι δεν μερίμνησε ίσως ορθά ώστε να μειώσει το άγχος των συμμετεχόντων μετέπειτα κ.α.), δεν γίνεται να μην αναγνωρίσει και τη συμβολή του στη μελέτη της συμμόρφωσης και της υπακοής. Ο χρόνος άλλωστε θεωρώ πως έδειξε ότι είχε δίκιο όσον αφορά τα συμπεράσματα του κι οι μετέπειτα σχετικές μελέτες δεν τον διέψευσαν.

Αλάθητος δεν ήταν οπωσδήποτε, αλλά η ευφυία του φαίνεται στο σύνολο του έργου του και στις πρωτότυπες μελέτες του. Κι η ενασχόληση του με τα καλλιτεχνικά (μεταξύ άλλων, ήθελε πολύ να έρθει στην Ελλάδα και να γυρίζει ταινίες κάτω απ’ το Μεσογειακό ήλιο), για μένα δείχνει ότι δεν ήταν άνθρωπος με παρωπίδες.

Εν κατακλείδι δεν μπορώ να προσυπογράψω ότι ενήργησε με ψυχρότητα όπως θέλει να πιστεύει η συγγραφέας, ούτε να υποστηρίξω (ή να μην υποστηρίξω) πως το μόνο που τον ενδιέφερε ήταν η καριέρα του κι η εξέλιξη του στους πανεπιστημιακούς κύκλους. Πως άλλωστε από τη συμπεριφορά του σε ένα πείραμα, να βγάλουμε γενικά συμπεράσματα για την προσωπικότητα του; Πως θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε τα βαθύτερα του κίνητρα;

Ακόμη κι αν ήταν ένας ψυχρός αριβίστας, αλλάζει αυτή η υποτιθέμενη παραδοχή κάτι; Διαφοροποιεί δηλαδή ριζικά την ιστορία των πειραμάτων του; Αν οι παραλείψεις του, η αμέλεια του, η  φιλοδοξία του οδήγησαν στην παραποίηση των αποτελεσμάτων, τότε και μόνο τότε, ναι. Αλλά ποιος θα μπορούσε ν’ αποφανθεί με βεβαιότητα εκ των υστέρων;  Κι αν εξεταζόταν άλλα εξίσου ‘διάσημα’ πειράματα τόσο εξονυχιστικά όσο τα δικά του, αποκλείεται να ερχόταν στην επιφάνεια άλλα τόσα παρόμοια ζητήματα (μεθοδολογίας, δεοντολογίας κτλ);

Απ’ όσα έχω πάντως διαβάσει για κείνον,  κατάλαβα πως σχολήθηκε με το πως αισθάνθηκαν οι άνθρωποι που συμμετείχαν σ’ αυτά του τα πειράματα. Το αν θα έπρεπε ν’ ασχοληθεί όμως περισσότερο ή όχι, αν ασχολήθηκε επειδή είχε όφελος να το κάνει κτλ, είναι θέματα που ο καθένας μπορεί να τα κρίνει αφού λάβει υπόψη του όλα τα γεγονότα και να βγάλει τα συμπεράσματα του. Ευτυχώς πάντως που δεν γίνονται σήμερα πια τέτοια πειράματα, γιατί ο σκοπός δεν μπορεί ν’ αγιάζει τα μέσα ούτε ν’ αθωώνει κανέναν.

Κι αν πρέπει λοιπόν υπό το φως των νέων στοιχείων που φέρνει η Perry στο φως, να ενοχοποιήσουμε κι άλλο τον Milgram για όσα έκανε κι όσα δεν έκανε κατά τη διάρκεια αυτών των πειραμάτων, να του προσάψουμε κι άλλες μομφές, δεν θα πρέπει παράλληλα να λάβουμε υπόψη και το πόσο οι ενοχές των συμμετεχόντων για τ’ αποτελέσματα διαστρέβλωσαν κι αλλοίωσαν τη μνήμη τους; Δεν θα πρέπει να είμαστε συγκρατημένοι με τις εκ των υστέρων αφηγήσεις τους και τις αξιολογικές τους κρίσεις;

Ανεξάρτητα βέβαια απ’ τη δική μου άποψη, τις μικρές μου ενστάσεις και τα ερωτήματα που θεωρώ ότι προκύπτουν, οφείλω να αναφέρω ότι το βιβλίο έχει βραβευτεί κι έχει λάβει ως επί το πλείστον διθυραμβικές κριτικές. Υπάρχουν πάντως και ηχηρές επικρίσεις.

Η συγγραφέας αναφέρει στο τέταρτο κεφάλαιο, όπου καταγράφει τη συζητησή της με μια γυναίκα που συμμετείχε τότε στην έρευνα του Milgram, πως αυτά τα πειράματα δείχνουν περισσότερα για κείνον (π.χ. το ότι ήταν Εβραίος έπαιζε ρόλο στο είδος των πειραμάτων  που διεξήγαγε), παρά για τους συμμετέχοντες σ’ αυτά. Το ίδιο δεν συμβαίνει όμως και με το δικό της βιβλίο;  Δεν ‘εκθέτει’ η γραφή της και δικές της πλευρές (όπως γίνεται πάντα άλλωστε);

Η αμφισβήτηση βεβαίως δεν βλάπτει, η κριτική χρειάζεται ενίοτε και αυτονόητο δεν είναι τίποτα. Ο δικός μου σκεπτικισμός άλλωστε δεν αφορά την απομυθοποίηση του Milgram. Λαμβάνω απεναντίας υπόψη ότι η συγγραφέας είχε και το ευγενές κίνητρο να υπερασπιστεί τρόπον τινά τους συμμετέχοντες σ’ αυτό το πείραμα. Δεν μπόρεσα να μην σκεφτώ όμως, με αφορμή όσα γράφει, πως περισσότερο απ’ το να έχουν οι άνθρωποι είδωλα, τους αρέσει το να τα γκρεμίζουν και να τα αποδομούν.

Καλή σας ανάγνωση. 

..

..

..

..

..

Advertisements

~ από aikaterinitempeli στο Οκτώβριος 30, 2013.

3 Σχόλια to “Παρουσίαση του βιβλίου: Behind the Shock Machine – The untold story of the notorious Milgram psychology experiments”

  1. Δεν ξέρω αν θα το διαβάσω το βιβλίο άμεσα, αυτή η συζήτηση πάντως έχει πολύ πολύ ενδιαφέρον. Πέρα από την ίδια την επιστημονικότητα και της αξιοπιστία των πειραμάτων του Milgram (που δεν αμφισβητείται εύκολα πάντως, αφού πλήθος ερευνητών επανέλαβαν και προέκτιναν τα πειράματα του τα επόμενα χρόνια), σημασία έχει να μελετήσει κανείς το ιδεολογικό υπόβαθρο αυτού του ανθρώπου, που σίγουρα μπορεί να αποκωδικοποιήσει σε ένα βαθμό και τις έρευνες του. Γιατί τον ενδιέφερε τόσο πολύ η υπακοή στην εξουσία και όχι κάποιο άλλο φαινόμενο της κοινωνικής ψυχολογίας; Είχε εντολή από κάποιον για να το κάνει ή το έκανε από προσωπικό ενδιαφέρον; Και σε ποιο βαθμό συμμετείχε στην εφαρμογή των αποτελεσμάτων στις μετέπειτα κοινωνικές πολιτικές της Αμερικής; Αυτό νομίζω έχει μεγαλύτερη αξία παρά τα ίδια τα αποτελέσματα του εργαστηρίου. Δεν έχω ιδέα για την προσωπική του βιογραφία, μπορεί ο Milgram να μελετούσε την κοινωνική υπακοή ως μέσο καταστολής των κινημάτων που άρχισαν παράλληλα να αναδύονται στην Αμερική στις αρχές της δεκαετίας του ’60 ή μπορεί ως Εβραίος να είχε επηρεαστεί από τα εγκλήματα των ναζί και να έψαχνε τρόπους να προφυλάξει την ανθρωπότητα. Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους γιατί ο τρόπος που θέτει κανείς ερευνητικά κριτήρια και ερμηνεύει τα επιστημονικά έχει πάντα ιδεολογικό υπόβαθρο. Δεν είναι τυχαίο ότι λίγα χρόνια αργότερα, στην Ευρώπη των κινημάτων και του Μάη του ’68 ο Moscovici και οι συνεργάτες του ξεκίνησαν να μελετούν τα ακριβώς αντίθετα φαινόμενα (ανυπακοή στην εξουσία, πίεση για κοινωνική αλλαγή κ.τλ.).

    • Silentcrossing, πολύ χαίρομαι όταν υπάρχουν εδώ τέτοια σχόλια. Μου δίνεται η ευκαιρία έτσι να γράψω και κάτι περισσότερο. Λοιπόν, όπως έχει πει ο ίδιος: «My interest in [obedience] is purely personal, and concerns the fact that many of my friends and relatives were badly hurt by other men who were simply following orders.” Οπωσδήποτε βέβαια επηρεάστηκε κι απ’ τα πειράματα του Asch, αλλά φρόντιζε πάντα να διαφοροπεί το κέντρο βάρους των δικών του ενδιαφερόντων.

      Με τον Serge Moscovici, ήταν στενοί φίλοι και σε μια περίπτωση τουλάχιστον ο Moscovici τον βοήθησε όταν είχε πρόβλημα με κάποια χρηματοδότηση. Στη βιογραφία του όμως, την οποία μπορείς να δεις εδώ, δεν αναφέρονται περισσότερα πράγματα για τη συμμετοχή του στα κοινωνικά κινήματα. H Perry βέβαια, σχολιάζει δηκτικά πως έμεινε σιωπηλός όταν π.χ. μαινόταν οι αντιδράσεις για τον πόλεμο του Βιετνάμ και θεωρεί ότι αυτές ήταν ένα δείγμα κοινωνικής ανυπακοής, που θα έπρεπε εκείνος να σχολιάσει. Η ζωή του ωστόσο πέρασε από πολλά κύματα και ο εθισμός του σε κάποιες ουσίες (πως π.χ. η μεσκαλίνη) είναι ένας παράγοντας που ίσως εξηγεί πολλά για την ..σιωπή του. Είναι ένα κομμάτι που δεν αισθάνομαι ότι άγγιξε ο βιογράφος του. Ίσως να μην είχε και στοιχεία ή να μην υπήρχαν. Ως μαθητής πάντως, δεν είχε διαμαρτυρηθεί όταν στην περίοδο του Μακαρθισμού είχαν αποπεμφθεί από το σχολείο κάποιοι καθηγητές του, αλλά μετέπειτα είχε δηλώσει ‘μετάνοια’ γι’ αυτό. Το συγκεκριμένο γεγονός το αναφέρει πάλι η Perry, αλλά σε μια προσπάθεια μάλλον να ξεθαφτούν όσο το δυνατόν περισσότεροι σκελετοί απ’ την ντουλάπα του Milgram. Μου φάνηκε ειλικρινά τραβηγμένο να κατηγορείς κάποιον για κάτι που έκανε ή δεν έκανε στο λύκειο και να προσπαθείς να πλήξεις μ’ αυτό την αξιοπιστία του. Είναι αυτό που μ’ ενοχλούσε αν θες όσο την διάβαζα: αισθάνθηκα ότι ήταν αρνητικά προκατειλλημένη. Μπορεί να κάνω και λάθος, αλλά αυτή είναι γνώμη μου.

      Όσον αφορά τώρα την αξιοπιστία των πειραμάτων, η επανάληψη τους σε διάφορα μέρη του κόσμου έδειξε ότι τα ποσοστά μπορεί να είναι και ψηλότερα (π.χ. στο Μόναχο, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 85%), απ’ αυτά που βρήκε αρχικά ο Milgram. Δεν τίθεται λοιπόν για μένα θέμα επ’ αυτού. Όμως έχει ενδιαφέρον να λάβουμε υπόψη κι άλλες παραμέτρους. Για παράδειγμα το γιατί υπάκουσαν όσοι υπάκουσαν. Μήπως κάποιοι δεν πίστεψαν ότι ήταν αληθινά τα σοκ; Μήπως θεωρούσαν ότι για χάρη της επιστήμης, έχει νόημα να προχωρήσουν περισσότερο απ’ ότι τους υπαγόρευε η συνείδηση τους; Έχουμε αντίστοιχα παραδείγματα. Στη μελέτη των Masters και Johnson, που αφορούσε την σεξουαλική συμπεριφορά κτλ, αξιοσέβαστοι πολίτες εθελοντικά έκαναν σεξ μπροστά σε αγνώστους επιστήμονες, για να τους βοηθήσουν στην έρευνα τους. Ο Daniel Frank, στα 1944, κατάφερε τα υποκείμενα του να κάνουν δάφορα παράξενα πράγματα, απλώς και μόνο επειδή φορούσε άσπρη ιατρική μπλούζα όταν τους το ζητούσε. Πολλά παραδείγματα θα μπορούσαμε να μνημονεύσουμε. Παίζει ρόλο λοιπόν το γιατί υπάκουσαν, στο να κατανοήσουμε καλύτερα τα κίνητρα τους.

      Στο βιβλίο υπάρχουν αναφορές σε όλα αυτά, που θα δει όποιος-α το διαβάσει. Αυτό που μπορώ να κάνω εγώ, είναι να παραθέσω εδώ την μαρτυρία ενός Εβραίου, αριστερού, που όπως ισχυρίστηκε ήταν απ’ αυτούς που κατάλαβαν τον αληθινό σκοπό του πειράματος και διέκοψε έγκαιρα. Το άρθρο του μπορείς να το διαβάσεις ολόκληρο εδώ. Έχει αξία για μένα μια άλλη παράμετος που βάζει και σχετίζεται αν θες, με τη γενικότερη συζήτηση μας περί ιδεολογίας. Γράφει λοιπόν: «This is not to say that membership in the Communist Party made me or anyone else totally independent. Many of us, in fact, had become accustomed to carrying out assignments from people with higher positions in the Party, even when we had doubts. Would I have refused to follow orders had the experimental authority figure been a «Party leader» instead of a «professor»? I like to think so, as I was never a stereotypical «true believer» in Party doctrine. This was one of the reasons, among others, that I left the Party in the late 1950s. In any event, I believe that my political experience was an important factor in determining my skeptical behavior in the Milgram experiment». Αλήθεια τι θα γινόταν αν ο ηγέτης του Χ κόμματος έδινε μια ‘γραμμή’ που θα προκαλούσε ανάλογα ηθικά διλλήματα; Σε βάζει σε σκέψεις έτσι δεν είναι;

      Αυτά από μένα γι’ απόψε κι υπόσχομαι να επανέλθω αν βρω νεότερα στοιχεία. Σ’ ευχαριστώ πολύ και πάλι που δεν πέρασες απλά, αλλά συμμετείχες ουσιαστικά στον εδώ ‘διάλογο’. Καλό σου βράδυ!

  2. […] στο έργο του  η δεύτερη στη βιογραφία του και η τρίτη στο βιβλίο που ασχολείται  με τα προαναφερόμενα […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s